تعهد نامه اصالت پايان نامه كارشناسي ارشد
اينجانب احمد یوسفی رازلیقی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی 89258315026 در رشته تحقیقات آموزشی که در تاریخ 18 /10/1392 از پایان نامه خود تحت عنوان :
بررسی تأثیر تماشای برنامههای ماهواره بر ارزشهای فردی و انسجام خانواده ( شهروندان منطقه 3 شهر تهران)
با کسب نمره 5/19 و درجه عالی دفاع نموده ام بدین وسیله متعهد می شوم :
1. این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران ( اعم از پایان نامه ، کتاب ، مقاله و … ) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رویه های موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
2. این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی ( هم سطح ، پایین تر یا بالاتر ) در سایر دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3. چنانچه بعد از فراغت از تحصیل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4. چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچ گونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی :
تاریخ و امضاء :
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رودهن
دانشکده علوم تربیتی و مشاوره، گروه علوم تربیتی
پایان نامه براي دريافت درجه ي کارشناسی ارشد (M.A)
گرايش: تحقیقات آموزشی
عنوان:
بررسی تأثیر تماشای برنامههای ماهواره بر ارزشهای فردی و انسجام خانواده (شهروندان منطقه 3 شهر تهران)
استاد راهنما:
دکتر بدیع الزمان مکیآلآقا
استاد مشاور:
دکتر شراره حبیبی
نگارش:
احمد یوسفی رازلیقی
پاییز 1392
تشکر و قدر داني:
من لم یشکرالمخلوق لم یشکرالخالق
بر خود فرض می دانم از کلیه کسانی که بنده را در تدوین و نگارش این پایان نامه یاری نمودند صمیمانه تشکر و قدردانی نمایم
به ویژه از خانم دکتر بدیع الزمان مکی آل آقا(استاد راهنما) که ازابتدای راه و در طی انجام این تحقیق،با راهنمایی های خود مرا در نگارش این اثر یاری نمودند.
از خانم دکتر شراره حبیبی(استاد مشاور) که در تمام مراحل انجام این پزوهش با خوشرویی مشاوره لازم در این خصوص ارائه نمودند.
از خانم دکتر بهارک شیرزاد و خانم دکتر فریده دکانه ای فرد که بر من منت گذاشته و زحمت داوری این پایان نامه را بر عهده گرفتند
از خانم دکتر نجمه وکیلی و آقای دکتر اصغر شریفی مدیران محترم گروه علوم تربیتی که با هدایت و حمایت های بی دریغشان یاریگرم بودند.
از کلیه اساتید معزز و فرهیخته دوران تحصیلم که از وجود پر فروغشان درس های فراوان آموختم.
از صمیم قلب تشکر و قدردانی می کنم.

شکر و سپاس خداوند عزوجل را که بزرگترین امید و یاور در لحظه لحظه زندگیست
این پایان نامه که حاصل تلاش شبانه روزی چند ماهه من است در کمال افتخار و امتنان تقدیم می کنم
به همه کسانی که لحظه ای بعد انسانی و وجدانی خود را فراموش نمی کنند
و بر آستان گران سنگ انسانیت سرفرود می آورند
و انسان را با همه تفاوت هایش ارج می نهند
و به همه معلمان فرهیخته ای که صادقانه تلاش می کنند تا نقالی دانسته ها را به نقادی اندیشه ها تبدیل سازند
و به همه آنهایی که عاشقانه رفتند
تا انسانیت بماند…….
فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
فصل اول:کلیات پژوهش
1-1 مقدمه3
1-2 بیان مسئله5
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق7
1-4 اهداف تحقيق9
1-5 سئوالات تحقیق 10
1-6 تعاريف نظری متغيرها10
1-7 تعریف نظری ماهواره11
1-8 تعريف نظری ارزش های فردی11
1-9 تعريف نظری انسجام خانواده11
1-10 تعریف عملیاتی ارزشهای فردی12
1-11 تعریف عملیاتی انسجام خانواده12
فصل دوم:ادبیات وپیشینه پژوهش
2-1 مقدمه14
2-2 رسانه15
2-3 ویژگی رسانه های جمعی16
2-4 روند کلی ارتباطات در شش مرحله مشخص16
2-5 دیدگاه های پیشگامان ارتباطات پیرامون تأثیرات رسانه های جمعی17
2-6 نظریه هانمن18
2-7 نظریه هایبرت19
2-8 نظریه «دنیس مک کوئیل»19
2-9 نظریه «هارولد لاسول» و «چارلز رایت میلز»20
2-10 «نظریه دهکده جهانی» «مارشال مک لوهان»21
2-11 دیدگاه «یان رابرتسون» و تایید نظریه دهکده جهانی21
2-12 نظریه کاشت جرج گربنر22
2-13 نظریه تزریقی23
2-14 ارزش‌ها25
2-15 تعریف مفهوم ارزش25
2-16 نظریه ارزشی (تغییر ارزش های سنتی) «دیوید رایزمن»25
2-17 نظریه ارزشی (نوسازی) «دانیل لرنر»28
2-18 نظریه ارزشی (دگرگونی ارزشی) رونالد اینگلهارت29
2-19 کارکرد رسانه ها و فرایند اجتماعی کردن در انتقال هنجارها و ارزش‌ها30
2-20 رسانه‌ها و تغییر ارزش‌های سنتی و فردی 31
2-21 نهاد خانواده32
2-22 تعریف خانواده32
2-23 پارسونز ونظریه خانواده33
2-24 فوکویاما و خانواده34
2-25 زیمل و خانواده35
2-26 ماهواره یک «رسانه مدرن»36
2-27 ورود ماهواره به ایران و تاثیرات مخرب آن36
2-28 قابلیت هاو جذابیت ها ، آسیب ها و معایب ماهواره38
2-29 دیدگاه های دیگر دانشمندان در حوزه ماهواره و آسیب های اجتماعی39
2-30 آسیب ارتباطی ناشی از رسانه های مدرن41
2-31 تأثیر برنامه های ماهواره و تلویزیون بر فرد و خانواده41
2-32 تأثیر برنامه های ماهواره و تلویزیون بر حوزه فرهنگ و خانواده43
2-33 تأثیر برنامه های ماهواره و تلویزیون بر افکار،عقاید، روش هاو رفتارها46
2-34 آسیب شناسی استفاده از ماهواره وتأثیر آن بر تضعیف بنیان خانواده47
2-35 بحران گذار در خانواده ایرانی50
2-36 دکتر باقر ساروخانی و خانواده50
2-37 دکتر شهلا کاظمی پور و خانواده51
2-38 ماهواره و تضعیف بنیان خانواده52
2-39 رسانه(ماهواره)و ناهنجاریهای خانواده54
2-40 رسانه(ماهواره) و«خشونت خانوادگی»54
2-41 رسانه(ماهواره)، خانواده و جرائم اجتماعی57
2-42 رسانه(ماهواره)، خانواده و تربیت فرزندان60
2-43 رسانه(ماهواره)، خانواده و چالشهای پیش رو63
2-44 پیشینه داخلی پژوهش64
2-45 پیشینه خارجی پژوهش 68
فصل سوم:روش شناسی تحقیق
3-1: مقدمه75
3-2: روش تحقیق75
3-3: جامعه آماری75
3-4: نمونه آماری و روش نمونه گیری75
3-5: روش گرد آوری اطلاعات76
3-6: ابزار گردآوری76
3-7: چگونگی تعیین روایی و اعتبار ابزار تحقیق77
3-8 روش تجزیه وتحلیل داده ها78
فصل چهارم:تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 مقدمه80
4-2 الف : تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها81
4-3 ب: تجزیه و تحلیل استنباطی داده ها86
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادها
5-1 مقدمه94
5-2 بحث و نتیجه گیری94
5-2-1 یافته های توصيفي تحقیق94
5-2-2 تحلیل استنباطی داده ها95
5-3 محدودیت های تحقیق102
5-4 مشکلات پژوهش102
5-5 پيشنهادهاي کاربردی102
منابع فارسی104
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول شماره 3-1: سنجش مولفه ها در پرسشنامه بر مبنای گویه ها ومنطبق بر اهداف پژوهش76
جدول4-1 :بررسی فراوانی جنسیت افراد81
جدول 4-2 : بررسی فراوانی سن افراد82
جدول4-3 :بررسی فراوانی وضعیت تاهل افراد83
جدول 4-4 : بررسی فراوانی میزان مشاهده ماهواره در طول روز84
جدول 4-5 : بررسی توزیع شاخصهای مرکزی و پراکندگی متغییر تاثیر برنامه های ماهواره بر ارزشهای فردی و انسجام خانواده و مولفه های آن85
جدول 4-6 : نتایج آزمون نرمال بودن داده ها86
جدول 4-7 : آزمون t تک نمونه ای87
جدول 4-8 : آزمون t تک نمونه ای87
جدول 4-9 : آزمون t تک نمونه ای88
جدول 4-10 : آزمون t تک نمونه ای88
جدول 4-11 : آزمون t تک نمونه ای89
جدول 4-12 : آزمون t تک نمونه ای89
جدول 4-13 : آزمون t تک نمونه ای90
جدول 4-14 : آزمون t تک نمونه ای90
جدول 4-15 : آزمون t تک نمونه ای91
جدول 4-16 : آزمون t تک نمونه ای91
جدول 4-17 : آزمون t تک نمونه ای92
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار4-1 : نمودار میله ای مرتبط به توزیع جنسیت افراد81
نمودار 2-4 نمودار میله ای مرتبط به توزیع سن افراد82
نمودار4-3 : نمودار میله ای مرتبط به توزیع وضعیت تاهل افراد83
نمودار 4-4 : نمودار میله ای مرتبط به توزیع میزان مشاهده ماهواره در طول روز84

چکیده
ماهواره از دهه هفتاد تا امروز در ایران ، همچنان در حال نفوذ و رسوخ در اجتماع و خانواده بوده است و گاهی با گذشت چند هفته شاهد راه اندازی چندین شبکه جدید ماهواره ای هستیم ، بهره گیری از فناوری های پیشرفته در برنامه های شبکه های تلویزیونی ماهواره ای و افزایش روز به روز جذابیت های آنها باعث شده است افراد به نا هنجاریها و رفتارهای متضاد با ارزشهای جامعه خویش روی آورند ، گسترش هدفمند شبکه های ماهواره ای یکی از مهمترین ابزارهای ناتوی فرهنگی برای بی ثبات سازی نظام امنیت اجتماعی و فروپاشی نظام خانواده است . هنگامیکه مارشال مک لوهان نظریه دهکده جهانی را مطرح کرد کمتر کسی باور می کرد که امواج ماهواره به واسطه دستگاه تلویزیون در سراسر جهان همه مردم را به خود جلب کند و دهکده ای کوچکتر از آنچه که مک لوهان در آرزوی آن بود تشکیل دهد.
هدف از انجام تحقیق حاضر ” شناخت تاثیر تماشای برنامه های ماهواره بر ارزش های فردی و انسجام خانواده است” روش تحقیق حاضر توصیفی از نوع پیمایشی است ، جامعه آماری این پژوهش کلیه افراد 25 تا 65 سال ساکن منطقه 3 شهر تهران می باشند که بر مبنای جدول کرجسی و مورگان تعداد 384 نفر از جامعه آماری به روش تصادفی ساده و خوشه ای انتخاب شد، با توجه به مطالعه عمیق مبانی نظری و پیشینه های تحقیق در این زمینه ،پرسشنامه محقق ساخته ای شامل 9 مولفه اصلی با 39 گویه تدوین وشیوه پاسخ دهی بر اساس طیف لیکرت از بسیار کم تا بسیار زیاد تنظیم شد .
در ارتباط با سوالات مطرح شده در این تحقیق ، نتایج نشان داد که افراد و خانواده ها با توجه به شرایط اجتماعی که در آن قرار دارند به میزان متفاوتی از برنامه های ماهواره و تلویزیون استفاده می کنند.یافته های این تحقیق بیانگر آن است، امروزه ماهواره ها به عنوان یکی رسانه ها و ابزارهای اصلی انتقال و گسترش ارزشهای فرهنگی و اجتماعی ، در اندیشه جوانان و افراد خانواده ها و تغییر اجتماعی آنان دارای نقش مهم و تأثیرگذاری هستند، عامل اصلی کارکرد منفی برای ماهواره ، اهداف پلیدی است که غالب مدیران آن در پیش گرفته اندو مسیر را برای اهداف اصلی اسعمار نوین ،سلطه فرهنگی و تبلیغ ارزشهای غربی در جهان سوم و تمامی جوامع در حال توسعه هموار می کنند.
این تحقیق به منظور شناخت تأثیر تماشای برنامه های ماهواره بر ارزشهای فردی و انسجام خانواده منطقه 3 کلانشهر تهران صورت گرفته است به طور خلاصه نتایج بدست از تجزیه و تحلیل پاسخ های تحقیق حاضر نشان داد ،استفاده از برنامه های ماهواره و تأثیر آن بر افراد و خانواده هابه سرعت در حال گسترش است ،در واقع نتایج تحقیق بیانگر این امر است که با ورود ماهواره به جامعه ما تغییرات زیادی در حوزه ارزش های فردی و انسجام خانواده بوجود آمده است.
برنامه های ماهواره ، ارزشها ، انسجام خانواده ، اجتماع ، رسانه های جمعی
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1 مقدمه:
جهان امروزعصر «انقلاب اطلاعات و ارتباطات»1است وسایل ارتباط جمعی پیچیده ترین ابزاری هستند که برای القای اندیشه ها، در این برهه از زمان به وجود آمده اند، همه روزه بر کارآمدی و پیچیدگی این وسایل افزوده می شود، حدود 2 قرن از انقلاب صنعتی می گذرد و جهانیان شاهد پیشرفت روز افزون در فناوری ارتباطات و تکنولوژی در عرصه رسانه ها2 و تأثیرآن بر زندگی خود هستند. با پیدایش پدیده جهانی شدن و اشاعه آن به تمام جهان، رسانه های جمعی اهمیت بسیار زیادی پیدا کردند از دهه 1990 به این طرف علاوه بر تحولات عظیم وگسترده سیاسی مانند فروپاشی شوروری و پایان نظام دو قطبی، تحول مهم وشگرف دیگری درعرصه فرهنگ صورت گرفت و آن ظهور پدیده ماهواره بود، پدیده نوی که مرزهای سیاسی را درنوردید و جهان را با فرهنگ های گوناگون بهم مرتبط ساخت.
در دنیای امروز وسایل ارتباط جمعی از جمله ماهواره3 و تلویزیون4 عامل بسیار مهمی در فرهنگ پذیری افراد هستند، دراغلب کشورها، بسیاری از مردم زمان زیادی را به تماشای تلویزیون اختصاص می دهند، ماهواره یکی از رسانه های بسیار تأثیرگذار در عصر حاضر است که همانند سایر رسانه ها و وسایل ارتباطی اساساً محصول غرب بوده که در طول سال های اخیر وارد کشور شده است.
به جرأت می توان بیان داشت که ما در عصر رسانه ها زندگی می کنیم، عصری که در آن رسانه های گروهی جزو لاینفک زندگی ما هستند، ماهواره وتلویزیون قادرند با شیوه های پذیرفتنی عوام پسند هرنوع تغییری را در جامعه ایجاد کنند و نباید تردید داشت که این وسایل ارتباط جمعی در تغییر وضعیت زندگی افراد جامعه تأثیر غیر قابل انکاری داشته و بخش مهمی از فرهنگ آموزی هر روزه افراد جامعه می باشند و با داشتن امکانات گسترده و وسیع در ارائه جذاب تر و بهتر هر ایده می توانند به عنوان یک کانال بی نظیر ارتباطی عمل کنند که هیچ ابزاری توانایی رقابت با آن را ندارد. بسیاری از شبکه های ماهواره ای با پخش برنامه های مختلف و بویژه تبلیغات کالاهای مختلف به دنبال جذب مصرف کننده در کشور ها بوده و تا حدود زیادی هم در این امر موفق بوده اند.
گرایش مردم به ماهواره بویژه در کشورهای اسلامی5 از جمله کشور ایران، ارزشها6، باورها7 و فرهنگ8 اصیل جامعه را تحت تأثیر قرار داده است، به عبارت دیگر ماهواره و تلویزیون نمادهای فرهنگی هستند که از آن طریق دین، ارزشها و باورهای دینی تحت تأثیر قرار می گیرند، در این تغییر و تحولات شگرف که ماهواره و تلویزیون به طور خاص و عموماً رسانه های گروهی به معنای عام محور اصلی آن هستند، جامعه ما نتوانسته فرهنگ سنتی گذشته را تثبیت یا فرهنگ نوین صنعتی را کاملاً جذب کند.
با توجه به موارد اشاره شده می توان گفت که برنامه های ماهواره تأثیرات زیادی بر ارزشهای فردی و انسجام خانواده دارد. بی شک این تأثیر ها هم می تواند مثبت و هم می تواند منفی باشد سازندگان برنامه های تلویزیونی علاوه بر سرگرم نمودن مخاطب قصد دارند که پیام های مد نظر خود را نیز به مخاطبان ارائه دهند. بدون شک محتوای پیچیده شده در برنامه های ماهواره به دلیل تولید آن در کشورهای دیگر سنخیت بالائی با اقتضائات جامعه ما ندارد، در حال حاضر هزاران کانال ماهواره با استفاده از تجهیزاتی به نسبت ارزان قیمت قابل دسترسی است و باید تأثیر این گونه برنامه ها بر مولفه های فرهنگی جامعه مورد بررسی قرار گیرد. این تحقیق با همین هدف انجام شده است با انجام این تحقیق تلاش شده است تا تأثیر تماشای برنامه های ماهواره بر ارزش های افراد و همچنین انسجام خانواده مورد بررسی قرار گیرد، این امر از طریق جمع آوری اطلاعات از مخاطبان این گونه برنامه ها صورت پذیرفته وتأثیرات شناسایی شده بر تک تک مولفه ها بصورت جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است.
1-2 بیان مسئله:
جهانی شدن هر چند پدیده ای جدید محسوب نمی شود اما در مقايسه با تاريخ تمدن و شهرنشيني بشر عمر كوتاهي دارد. اين پديده تا حد زيادي وجود خود را مديون تکنولوژی‌های نو ظهور ارتباطات و اطلاعات است. در اين ميان رسانه‌هاي گروهي نقش بسيار زيادي دارند و هر روزه حجم بسيار زيادي از اطلاعات از طريق رسانه‌ها در اختيار مخاطبان جهانی آن قرار مي‌گيرد. روزنامه ها، نشریات ادواری، مجلات و تلویزیون از مهم ترين رسانه‌ها هستند و اكثر قريب به اتفاق اطلاعات از طريق آنها مبادله مي‌شود. در بين اين رسانه‌‌ها تلويزيون به دليل امتيازات منحصر به فردش نسبت به ساير رسانه‌ها از ابتدا تاكنون رتبه اول را به خود اختصاص داده است. با اختراع ماهواره‌ و پخش برنامه‌هاي تلويزيوني با استفاده از آن، تلويزيون به ارباب مطلق رسانه‌ها تبديل شد و حتا حضور اينترنت و شبكه‌هاي اجتماعي9 هم نتوانسته چندان از محبوبيت آن بكاهد(سالاري فر، 1385).
انقلاب اجتماعی ارتباطات علاوه بر افزایش رسانه های ارتباط جمعی، تحول نمادها و باورها را نیز به ارمغان داشته است. در سایه این تحول رسانه های گروهی زمینه رشد آگاهی و شناخت اجتماعات بشری را مهیا ساخته اند و ظاهراً اجتناب ناپذیر می نماید که همزمان با تعداد رسانه های جمعی ، تاثیر آنها بر هویت و فرهنگ جوامع مختلف چشمگیر است. در واقع می توان گفت، تاثیری که رسانه های جمعی برفرهنگ و ساختارهای اجتماعی و نظام بین المللی دارند، سبب شده به نوعی همه دنیا با چالشی به اسم بحران هویت روبرو شوند، در این میان، برنامه های ماهواره ای نقش پررنگ تری را در این تحول و دگرگونی فرهنگی، مخصوصاً در ایران دارا می باشند، رسانه های تصویری مثل ماهواره با برنامه های تفریحی و سرگرم کننده در دراز مدت، یکسان سازی سلیقه قشرهای عظیم جامعه را باعث خواهد شد و از سوی دیگراین ابررسانه شکاف های جدید طبقاتی و تعمق آنها را باعث می شود. شبکه های تلویزیونی نیز از طریق ماهواره با تمام نقاط دنیا ارتباط برقرار می کنند و فرهنگ قالب بندی شده فرستنده این نمادها و پیام ها، بدون هیچ گونه مقاومتی در اختیار گیرنده قرار می گیردو وارد کانون خانواده و سپس جوامع می شود(محمدیان، 1381،ص52).
جامعه ایرانی با دارا بودن هفتاد درصد جمعیت جوان و با توجه به شرایط متغیر جهانی، با چالش های مهمی درزمینه وسایل ارتباطی جدید ومخاطبان جوان آنها رو به رو است. جوانان دارای علایق، خواسته ها و نیازهایی هستند که در پی پاسخ به آنها در کند و کاو هستند، جوان امروز خواستار آزادی، نشاط و زیبایی است، عناصری که روح و جسم او را به سمت خود می کشاند و هر فرد، هر فکر، هر فرهنگ و حکومتی که این عناصر را به او ارائه دهد جوان را به سمت خود جذب می کند واو را در حیطه اقتدار خود در می آورد(طباطبایی، 1384).
امروزه در ايران هر فرد به طور متوسط 4.5 ساعت را به تماشاي تلويزيون اختصاص داده و اين زمان در بسياري از كشورها به 6 ساعت نيز مي‌رسد. اين زمان و حجم بالاي اطلاعاتي كه فرد در طول تماشاي تلويزيون در معرض آن قرار مي‌گيرد باعث شده است كه تلويزيون كاركردهاي بسياري داشته باشد. يكي از مهم‌ترين كاركردهاي هر رسانه‌اي كه متوليان آن نيز از آن انتظار دارند اجتماعي كردن افراد و نهادينه نمودن برخي ارزش‌ها و مشخصه‌ها در افراد است. تلويزيون به عنوان همگاني‌ترين رسانه یکی از عوامل بسیار مهم اجتماعی کردن به حساب مي‌آيد. اين رسانه هر روز مورد استفاده وسیع گروه‌های مختلف اجتماعی و از جمله کودکان، نوجوانان و جوانان قرار می گیرد و نگرش و عقاید آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحقیقات فراوانی تأثیر برنامه رسانه‌‌ها بر نگرش‌های کودکان و بزرگسالان را بررسي کرده‌اند. نتايج تمامي اين تحقيقات نشان داده است که رسانه‌های جمعی انواع گوناگونی از اطلاعات و محتوا (به ویژه هنجارها و ارزش‌ها) را انتقال می‌دهند(چاووشیان، 1388).
اين اطلاعات و محتواي ارائه شده در قالب پيام برنامه‌ها به دست مخاطبان مي‌رسد. نسل های کنونی در معرض انتشار و نمایش پیام های رسانه‌ای بسيار متنوعي قرار دارند و پیام‌های ارسال شده می‌تواند ارزش‌هاي جوامع (شامل سنت‌ها، الگوهای فرهنگی و اجتماعی و همچنین روابط نسلی آنها) را دست‌خوش چالش و دگرگونی کند(سالاري فر، 1385).
حتی باوجود اين تفاسير نمي‌توان گفت كه تنها كاركرد رسانه‌ها، اجتماعي كردن افراد و انتقال مولفه‌ها و ارزش‌هاي فردي است. به دليل استفاده از تلويزيون و تماشاي برنامه‌ها در منزل، تاثيرات آن بر خانواده به عنوان يك جامعه كوچك نيز قابل توجه است. اگر انسجام و وحدت اعضای خانواده را مهمترین مؤلفه کارآمدی خانواده محسوب کنیم، مهمترین آسیب احتمالي استفاده از تلویزیون، خدشه دار شدن انسجام خانواده در اثر کاهش روابط و از بین رفتن فرصت گفتمان مناسب است . در دنیای پرشتاب فن‌آوری امروز، رسانه‌های جمعی افراد را به صورت انفرادی به خود مشغول کرده، آنها را از تعامل با دیگران باز می‌دارند. نوع بهره برداری غیر فرهنگی از ابزارهای فنی موجب شده است که کارکرد آنها عمدتاً درجهت تقویت فردگرایی10 سوق پیدا کند. به عبارت دیگر، این ابزارها، به تدریج فضای روانی و محیطی گفتگو را در یک ارتباط بین فردی، خدشه دار می‌کنند و اعضای گروه را به جای هم‌گرایی11، به واگرایی12 سوق می‌دهند؛ تا جایی که هر عضو خانواده صرفاً در یک فضای فیزیکی مشترک زندگی کرده، اما هیچ تعاملی با هم نخواهند داشت. دراین مسیر، تعامل واقعی فرد به‌جای آنکه با دیگر افراد در محیط انسانی باشد، با رسانه‌های الکترونیکی شکل می‌گیرد. نتیجه این می‌شود که افراد خانواده به جای گفتگوی صمیمی با یکدیگر که می‌تواند به تقویت پیوندهای عاطفی وانسجام اعضای خانواده منجر شود، با ابزارهای الکترونیکی ارتباط برقرار می‌کنند؛ ارتباطی که فاقد بار عاطفی، احساسی و هیجانی است (ساعي، 1389).
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق:
امروزه به دليل تأثير وسايل ارتباط اجتماعي نوين، جوانان تمايلات و داعيه هايي دارند كه نسلهاي گذشته نمي توانستند داشته باشند. حال آنكه جريان جامعه پذيري جوانان، براي بر آوردن تمايلات و داعيه هاي آنان كفايت نمي كند در اينجاست كه نوعي خصومت يا عناد نسبت به جامعه پيدا مي شود. كه بي شك در سالهاي آينده توسعه بيشتري خواهد يافت. وسايل ارتباط جمعي ارزشهاي تازه اي را مي آفرينند، ارزشهايي كه از چارچوب مسائل دوران كودكي و سنتها و آداب و عقايد و خانواده فراتر مي روند و به همان ميزان دنياي جوان را وسعت بخشيده، سطح خواسته هايش را از جامعه و خود و به طور كلي زندگي، بالاتر مي برند(ساعي، 1389).
بدون شک، امروزه رسانه ها، با توجه به قابلیت ها و کارکردهایی که دارند، می توانند در جهت حفظ سلامت و بهداشت روان و به عنوان یکی از عوامل تسهیل کننده هویت یابی برای جوانان کاربرد داشته باشند. همچنین میتوانند زمینه ساز بحران هویت و بیگانگی افراد از فرهنگ، ارزشها و باورهای خود گردند. بنابراین، وسیله و واسطه بودن رسانه ها آنها را در معرض کاربردهای دوگانه و گاه متضاد قرار داده است. گسترش فناوريهاي اطلاعاتي و جهاني شدن رسانه ها از يك طرف، نگاه خوشبينانه و انتظار مدينه فاضله ديرينه و از طرف ديگر نگاه بدبينانه و فرسايش هويتهاي فردي و اجتماعي را نمودار مي سازد. بنابراين، بررسي نقش رسانه ها در هويت يابي يا بحران هويت، از موضوعاتي است كه بايد با دو رويكرد متمايز به آن پرداخته شود. تنها در صورت آگاهي از نقش و جايگاه رسانه هاست كه مي توان از تأثيرات منفي رسانه هاي مهاجم، جلوگيري نموده، از فناوريهاي جديد ارتباطي در جهت فرهنگ سازي مثبت و تسهيل فرايند هويت يابي بهره برداري كرد.درگذشته كه الگوها و نقشها اندك و محدود بودند، هويت يابي نسبتاً آسان بود؛ اما در جوامع صنعتي امروز و با توجه به تعدد منابع هويت يابي از جمله رسانه هاي متعدد كه الگوهاي متنوع و متضاد را فراروي نسل جوان و نوجوان قرار مي دهند، هويت يابي آنان را با دشواريهاي بسياري مواجه كرده است(منتظرقائم، 1380ص 65).
در دنیای حاضر رسانه های نوین از جمله ماهواره و اينترنت با ماهيت خاصي كه دارند باعث رشد فردگرايي شده، فرصتهاي لازم براي رشد هويتهاي مقوي و با ثبات را از بين مي برند. افراد، با اين رسانه ها ارتباط ايجاد مي نمايند و رسانه ها نيز آنها را به صورت افراد مستقل و اعضاي بي نام و نشان يك مخاطب انتزاعي و همگاني محسوب مي كنند. اين روند، باعث از هم گسستن پيوندهاي اصيل خانوادگي و اجتماعي شده و جاذبه هاي آن باعث مي شود تا افراد، بيشترين اوقات خود را با اين برنامه ها سپري كنند(صالحیار، 1378ص 52).
در دنياي امروز، كه به عصر جامعه اطلاعاتي مشهور شده است، نقش و كاركرد ماهواره ها به عنوان يك رسانة جهاني و پر قدرت در ميان وسايل ارتباط جمعي داراي اهميت فوق العاده اي است. ماهواره ها با بكار گيري ابزارهاي فني و فنون پيچيده فكري كاركردهاي مهمي را در جامعه امروزين ايفا مي كنند. نقش ماهواره ها در دنياي پيرامون در شكل دادن به رفتارهاي اجتماعي بشر بر كمتر كسي پوشيده است. با توجه به گسترش استفاده از تكنولوژيهاي نوين ارتباطي و اطلاعات و به ويژه ماهواره در بين جوانان، ضرورت بررسي تاثير اين تكنولوژيها و خصوصاً ماهواره در تغییر هویت و رفتارهای اجتماعی جوانان احساس مي‌گردد. امروزه ماهواره ها به عنوان يكي از رسانه ها و ابزارهاي اصلي انتقال و گسترش ارزشهاي فرهنگي و اجتماعي، در انديشه جوانان و تغيير رفتار اجتماعي آنان داراي نقش مهمي هستند. و لازم است كه اين نقش مورد بررسي و كنكاش دقيقي قرار گيرد، به ويژه در جامعه جواني نظير كشور ايران كه بحث ماهواره و تأثير و تأثرات آن بر قشر جوان از مباحث عمده و مسائل حساسي است كه مي بايست توجه ويژه اي بدان داشت(ساعي، 1389).
گسترش روز افزون ماهواره‌ها، گسترش بی‌بندوباری و به وجود آمدن فساد فراگیر در جامعه و به انحطاط کشیده شدن برخی از جوانان و گسترش روزافزون مشروبات الکلی، ایجاد گروه‌های غربی مانند: هوی‌متال13‌ها، رپ‌14ها و شیطان‌پرست‌15ها، تمایل به مدگرایی16 و…. همه و همه نشان از هدفمند بودن این تهاجم از طرف دشمن داشت. این بار دشمن با استفاده از روش‌های نرم‌افزاری فکری و تبلیغی بر خلاف دوره قبل که مردان را مورد حمله قرار داده بود قلب جامعه، یعنی زنان و جوانان را هدف گرفت.
جامعه‌شناسان معتقدند که پایه‌های هر جامعه، ریشه در ارزش‌ها و نظام عقیدتی آن دارد. بنابراین برای تضعیف هر جامعه، کافی است تا فرهنگ آن را تضعیف کرد. با این کار افراد جامعه از خود بیگانه شده و بر خلاف آنچه که حقیقت فرهنگی آنها را تشکیل می‌دهد، رفتار می‌کنند. دشمن برای حملات فرهنگی، نیاز به ابزارها و وسایل کارآمد داشت. بنابراین همان طور که لازمه حملات نظامی ابزار و آلات جنگی است، لازمه “تهاجم فرهنگی”17 نیز وسایلی است تا گلوله‌های زهرآگین فرهنگی دشمن از ماهواره‌ها گرفته تا اینترنت، رادیو و توزیع کتاب‌های ضد فرهنگی و دگراندیشی به براندازی نظام‌های مخالف و تضعیف آنها مبادرت ورزد. می‌توان گفت خانواده کانون توجه حملات ابزارهای مدرن تهاجم فرهنگی است و با تضعیف آن بسیاری از اهداف تهاجم فرهنگی محقق می‌شود. با نگاه به کارکردهای خانواده بیش‌تر می‌توان به اهمیت آن توجه نمود. خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعی پایه و اساسی در جامعه، معمولاً کارکردهای گوناگونی را بر عهده دارد که البته چگونگی این کارکردها و شدت عملکرد آنها در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است.
جوانان به واسطه زندگی در خانواده‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا تخریب و منحرف کردن یک جوان در یک خانواده، یعنی تخریب و کاهش قدرت آن خانواده. با توجه به جوان بودن جمعيت كشور و ضرورت مطالعه و تحقيق در ارتباط با نيمي از پيكره اجتماع ، نتايج اين تحقيق مي تواند پاسخ لازم را براي يك مشكل فرهنگي و اجتماعي فراهم نمايد. در این پژوهش محقق می کوشد تا نقش برنامه‌هاي ماهواره بر ارزش هاي فردي و انسجام خانواده را مورد بررسی قرار دهد.
1-4 اهداف تحقيق:
• هدف کلی
هدف اصلي اين تحقيق شناخت تأثير برنامه هاي ماهواره برارزش‌هاي فردي و انسجام خانواده است.
• اهداف جزیی
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سبك زندگي افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر آموزه‌هاي ديني افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر مسوليت پذيري افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر پايبندي افراد به ارزش‌هاي اخلاقي
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطع توقعات افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر ارتباط روزمره ميان افراد خانواده
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر احساس همدلي ميان افراد خانواده
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر دوام رابطه‌هاي زناشويي
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطح تنش ميان افراد خانواده
1-5 سئوالات تحقیق :
• سئوال های اصلی :
آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر ارزش‌هاي فردي تاثيرگذار است ؟
آیا تماشای برنامه های ماهواره بر انسجام خانواده تاثیر می گذارد ؟
• سئوال های فرعی:
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سبك زندگي افراد تاثير دارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر آموزه‌هاي ديني افراد تاثیر دارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر مسئوليت پذيري افراد تاثیر دارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر پايبندي افراد به ارزش‌هاي اخلاقي تاثير دارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطع توقعات افراد تاثير دارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر نحوه ارتباط روزمره ميان افراد خانواده تاثير مي‌گذارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر احساس همدلي ميان افراد خانواده تاثير مي‌گذارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر دوام رابطه‌هاي زناشويي تاثیر می گذارد؟
•آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطح تنش ميان افراد خانواده تاثیر می گذارد ؟
1-6 تعاريف نظری متغيرها:
تعریف مفاهیم ، کاری بیش از تعریف ساده یا قراردادی واژگان فنی یک علم است که به منظور فهمیدن امر واقعی صورت می گیرد. بنابراین درتعریف مفاهیم، همه جنبه های واقعیت مورد نظر قرار نمی گیرند، بلکه فقط آن جنبه هایی برگرفته می شوند که برای تحقیق اصلی و اساسی به حساب می آیند. اما نخستین گام در تعریف هر مفهوم، تعیین ابعاد آن است، اینک باید شاخص هایی را برای اندازه گیری هر بعد ارایه کرد(دلاور، 1374،ص 114).
1-7 تعریف نظری ماهواره18:
ماهواره ها وسایل ارتباطی هستند که درواقع به عنوان یک فرستنده پرقدرت تلویزیونی درفضا عمل می کنند. مهم ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده های زمینی قادر به پوشش آن ها نیستند تحت پوشش در آورد. امروزه شبکه های ماهواره ای فراوانی بوجود آمده اند؛ از شبکه های علمی و تحقیقاتی و ورزشی گرفته تا شبکه های …(ساعی، 1389).
1-8 تعريف نظری ارزش های فردی:
ارزش ها تظاهرات شناختي نيازهاي انساني هستند ، ارزش ها دلالت بر ترجيحاتي دارند كه افراد براي حصول نتايج خاص در زندگيشان و انواع رفتارهاي خاص مشتركا دارا مي باشند (ساروخاني ،1375) فردی در زندگی خود، از فلسفه ای خاص مبتنی بر اعتقادات، باورها و اهدافی برخوردار است كه به سعادت و شادكامی خود یا اطرافیانش می انجامد و خواهان افزایش مشاركت اجتماعی است(سالاری فر، 1385).
1-9 تعريف نظری انسجام خانواده:
انسجام دلالت بر توافق جمعی میان اعضای یک جامعه دارد.انسجام خانواده، به عنوان یکی از ساختارهای پرنفوذ، احساس همبستگی پیوند و تعهد عاطفی است که اعضای یک خانواده نسبت به هم دارند( سامانی، 1387، ص4 ).
لینگرن19(2003) انسجام را به صورت احساس نزدیکی عاطفی با افراد دیگر تعریف می کند که از نظر او دو کیفیت مربوط به انسجام در خانواده مشتمل بر تعهد و وقت گذرانی با هم است. منظور از تعهد میل به صرف وقت و انرژی در فعالیت های خانواده و هم چنین ممانعت از تاثیر منفی، عواملی چون مسایل شغلی در آن می باشد بعد دیگر انسجام از نظر لینگرن وقت گذاشتن و با هم بودن در بین اعضای خانواده است خانواده هایی که در این زمینه قوی هستند، به طور مرتب برنامه ها و زمان هایی برای فعالیت های گروهی در نظر می گیرند( سامانی، 1387، ص4 ).
1-10 تعریف عملیاتی ارزشهای فردی:
در این تحقیق متغیر ارزشهای فردی توسط سئوالات زیر در پرسشنامه مورد بررسی قرار می گیرد. سبک زندگی افراد ازسئوال 1 تا 6 ، آموزه های دینی افراد از سئوال 7 تا 13، مسئولیت پذیری افراد از سئوال 14 تا 18 ، ارزشهای اخلاقی افراد از سئوال 19 تا 25 ، سطح توقعات افراد از سئوال 26 تا 30 .
1-11 تعریف عملیاتی انسجام خانواده:
دراین تحقیق متغیر انسجام خانواده توسط سئوالات زیر در پرسشنامه مورد بررسی قرار می گیرد.ارتباط روزمره میان افراد خانواده از سئوال 31 تا 36 ، احساس همدلی میان افراد خانواده از سئوال 37 تا 40 ، دوام رابطه های زناشویی از سئوال 41 تا 45 ، تنش میان افراد خانواده از سئوال 46 تا 49 .
فصل دوم
ادبیات وپیشینه پژوهش
2-1 مقدمه:
رسانه‌ها20 به عنوان یکی از نهاد‌های اجتماعی کارکرد انتقال «میراث فرهنگی»21 و اجتماعی و ارزش‌22های جوامع را برعهده دارند. در عصر کنونی با توجه به نقش بارز آنها در جامعه و اطلاع رسانی پیرامون موضوعات اجتماعی،سیاسی، فرهنگی و… سعی می‌کنند الگوهای نوینی را به جوامع وارد کنند تا جایگزین فرهنگ‌ها و ارزش‌ها و الگوهای سنتی شوند. در این رهگذر رسانه‌ها به عنوان عاملان تغییر و تحول در ارزش‌ها و هنجارها23 مطرح هستند، به‌طوری‌که سنت‌ها را به مبارزه می‌طلبند و به صورت یک عامل مؤثر در دگرگونی نگرش‌ها و رفتارهای نسل جدید عمل می‌کنند. همین امر می تواند منجر به شکاف نسلی و عدم انتقال تجربیات نسل گذشته به نسل فعلی شود. نسل فعلی، هر آنچه را که از رسانه می‌خواند، می‌شنود و می بیند، ملاک نگرش، عمل و رفتار خود قرار می‌دهد. در دوران کنونی نقش نهادهای اجتماعی همانند خانواده، مدرسه و همسالان در اجتماعی کردن نسل‌ها تضعیف و در مقابل روز به روز بر اهمیت و نقش رسانه‌ها افزوده می‌شود.
رسانه‌ها در دوران کنونی بخشی جدایی ناپذیر از زندگی مردم شده‌اند. مردم در طول شبانه روز از محتواهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و آموزشی و سرگرمی رسانه‌ها استفاده می‌کنند. نسل کنونی جامعه از ابتدای حیاتش با رسانه‌ها بزرگ می‌شود و در دنیای اطلاعاتی و ارتباطی امروز، این نسل، بخش عظیم فرهنگ24، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه خود و دیگر جوامع را از رسانه‌ها دریافت می‌کند. به عبارتی در دوران معاصر که به عصر اطلاعات و جامعه اطلاعاتی و ارتباطی معروف است، بخش عظیمی از جامعه پذیری نسل‌ها از طریق رسانه‌ها انجام می شود و نفوذ و تأثیر رسانه تا جایی است که برخی از نظریه پردازان ارتباطی بر این باورند که رسانه‌ها اولویت ذهنی و حتی رفتاری ما را تعیین می‌کنند و اگر چگونه فکر کردن را به ما یاد ندهند، اینکه به چه چیزی فکر کنیم را به ما می‌آموزند.
رسانه در نخستین تعریف، افزون بر اطلاع رسانی، ابزاری برای پخش و اشاعه رویکردهای فرهنگی است. این رویکرد های فرهنگی در بر گیرنده مسایل مهم در عرصه های حیات اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی است. مهمترین اصل در این رویکرد، آوردن تغییر در شیوه فکر، عادات، زبان، رسم و رواج ها و طرز تلقی مخاطبان است. با توجه به این پنداشت اگر شیوه این تاثیر گذاری مثبت، هدفمند و مبتنی بر ارزش های وابسته به رشد فرهنگی باشد، می تواند تغییر قابل ملاحظه ای را در افکار عامه و نحوه زندگی مردم ایجاد کند و اگر این شیوه مثبت نباشد، این تاثیر منفی، مدهش و فاجعه بار خواهد بود.
با این حال نقش رسانه ها در بر انگیختن احساسات، تفکر و عواطف مردم بسیار اثر گذار است، مانند حمله امریکا25 به عراق26 که نخست رسانه های آن کشور برای جلب افکار عامه، جنگ تبلیغاتی را راه اندازی کردند و سپس تهاجم نظامی بر آن کشور آغاز شد.
بر این اساس بر همگان روشن است، رسانه های همگانی بدون تردید نقش بسیار مهمی در شکل گیری افکار عمومی دارند. «الوین تافلر»27 نظریه پرداز سرشناس امریکایی در باره نقش رسانه ها در فرایند عملیات روانی در آینده، معتقد است که وسایل ارتباطی عرصه نبرد آینده را می سازند که از گلوله های سلاح های جنگی بسیار مرگبارترند(شکرخواه، 1383،ص 85).
2-2 رسانه:
رسانه 28وسیله ای است برای نقل و انتقال اطلاعات، ایده ها و افکار افراد یا جامعه؛ اگر این تعریف را قبول کنیم باید حساب کنیم که رسانه بتواند از نوع انسانی باشد یا سازمانی یا تکنولوژی، خود زبان نیز یک نوع رسانه است. یا کلاس درس و دانشگاه و بالاخره رسانه های جمعی، از مطبوعات گرفته تا تلفن، رادیو، تلویزیون و اینترنت.رسانه یک واسطه عینی و عملی در فرآیند برقراری ارتباط است. و دو نوع کارکرد آشکار و نهان برای آن وجود دارد که کارکرد آشکار آن یعنی اینکه رسانه محل برخورد پیام و گیرنده پیام است. اما کارکرد پنهان رسانه یعنی برقرار کننده جریان ارتباط و پیام رسانی(ساعي، 1389).
به وسایل انتقال پیام ها از فرستنده یا فرستندگان به مخاطب یا مخاطبان گفته می‌شود؛ که شامل روزنامه29، کتاب، رادیو، تلویزیون30، ماهواره31، تکنولوژی‌های نوین ارتباطات و اطلاعات و اینترنت و… است. این وسایل دارای ویژگی‌هایی مانند پیام‌گیران ناآشنا،سرعت عمل زیاد وتکثیرپیام هستند(دادگران،1384 ص6). رسانه در مفهوم ارتباط آن عاملی است که می تواند پیام را به مخاطب انتقال دهد در واقع رسانه ها یا وسایل ارتباط جمعی کارشان پیام رسانی است. درفرهنگ روزنامه نگاری واژه رسانه تحت عنوان اطلاع رسانی و رسانه شناسی، اصطلاح کلی به معنای مجموعه ابزارها و روش هایی که برای ایجاد ارتباط با مخاطبان انبوه به کار می رود تعریف شده است. جامع ترین تعریفی که تاکنون از رسانه صورت گرفته است همان تعریف مک لوهان32 کانادایی است که می گوید “رسانه همان پیام33 است”(واحدی،1389ص1).
2-3 ویژگی رسانه های جمعی:
رسانه های جمعی دارای امتیازات و منابعی هستند که این امتیازها از ماهیت و کارکرد رسانه های نوین که غالبا رسانه های جمعی هستند ناشی می شود. ویژگی رسانه های جمعی نوین به طور خلاصه به شرح ذیل است:
1- سرعت انتشار
2- نظم انتشار
3-گستردگی حوزه انتشار
4- تداوم انتشار
5- فراگیری پوشش مخاطبان
6- دستیابی به قضاوت و داوری مخاطبان انبوه
7- آسانی دسترسی و هزینه ناچیز (تجری غریب آبادی،1389ص12).
2-4 روند کلی ارتباطات34 در شش مرحله مشخص:
1- عمل ارتباط انسانی با عاملی تحت عنوان فرستنده شروع می شود. فرستنده تصمیم می گیرد پیامی با
ابتکار خود بفرستد و معنی عمده خاصی را در پیام قراردهد.
2- فرستنده35، پیام مورد نظر را با انتخاب کلمات و شیوه های معین رمزگذاری میکند به نحوی که با توجه به فرهنگ مشترک فرستنده و گیرنده36، این پیام برای گیرنده مفهوم باشد.
3- پیام بعد از این مرحله فرستاده می شود، یا نوشته می شود تا از فضای بین فرستنده و گیرنده عبور کند و به صورت یک پیام با الگوی استاندارد به گیرنده برسد.
4-گیرنده مشخصی که این پیام برای او فرستاده می شود، آن را می گیرد و درک می کند و الگوی اطلاعات فرستاده شده را مطابق استاندارد می یابد و آن را به صورت یک پیام شفاهی با همان زبان مشترک فرستنده، می فهمد.
5- گیرنده بعداً پیام را رمزگشایی می کند و این کار را با ساختار خاص تفسیری خود از معنای قراردادی نشانه ها و کلمات انجام می دهد.
6- به عنوان نتیجه درک پیام فرستنده، گیرنده از آن متأثر می شود و یا به نحوی تحت نفوذ آن قرار می گیرد. ارتباطات دارای تأثیراتی است که از جزئی شروع می شود و به تأثیرات قوی و پرقدرت می رسد. (دفلور و دنیس،1991،ص35)
2-5 دیدگاه های پیشگامان ارتباطات پیرامون تأثیرات رسانه های جمعی:
در مورد تأثیر وسایل ارتباطی بر پیام و تمامی فرآیند ارتباط و همچنین جامعه و محیط پیرامونشان عقاید
بسیاری وجود دارد. برخی از خنثی بودن و صرفا حامل بودن این وسایل یاد می کنند و اینکه این وسایل تآثیر چندانی بر مخاطبین خود ندارند، برخی دیگر عقیده دارند که وسایل ارتباط جمعی دارای چنان قدرتی هستند که می توانند نسلی تازه را برای اولین بار در تاریخ انسان پدید آورند و جامعه جدید ازاین وسایل چنان تأثیری شگرف بر می گیرد که ماهیتش تابعی از آن می شود این امر بیانگر نوعی فن سالاری است که بر اساس آن ابزار ساخته شده توسط انسان، تعیین کننده ارزشهای هستی اجتماعی است و یا این امر موجب پیدایش قشر جدیدی از انسانها می شود که با شناخت خاصی که از این وسایل دارند به صورت قدرت های تازه تجلی می کنند و تعادل موجود در هر هرم قدرت را به هم می زنند و آن نوعی از خود بیگانگی و تهی شدن انسان است( ساروخانی ،1367، صص 27-8 و83-6 ).
اولین نظریه پردازان نظریه ارتباطات بر تأثیرات قوی و بی قید و شرط رسانه ها بر مخاطب تأکید داشتند همان گونه که «هربرت بلومر»37 اعتقادداشت که مخاطبان به مثابه توده38 هایی هستند که از رسانه بصورت منفعلانه تاثیر می پذیرند.
هربرت بلومر39 و رایت میلز40 از جمله کسانی هستند که معتقد بودند وجود وسایل ارتباط جمعی به تضعیف قالب های اجتماعی سنتی و از میان رفتن وابستگی های افراد به گروههای اجتماعی می شودو ترکیب جامعه را به هم می زند و آن را به یک توده تبدیل می کند( معتمد نژاد ، 1371ص 18).
مطالعات فراوان ثابت کرده که پیام های منتشر شده به وسیله مطبوعات ، سینما ، رادیو و تلویزیون در خارج از محیط اجتماعی خاص افراد به آنها عرضه نمی شوند و آثار این پیام ها با توجه به نوع گروهی که فرد در جامعه به آن بستگی دارد متفاوت می باشد بدین ترتیب برای درک بیشتر آثار و وسایل ارتباطی، باید وضع افراد استفاده کننده از این وسایل را در داخل محیط خانوادگی و گروه حرفه ای آنان مورد مطالعه قرار داد و به بررسی آن به عنوان یک توده نامتمایز اکتفا نکرد. از سویی وسایل ارتباطی ، تحت تاثیر تغییرات اجتماعی و اقتصادی محیط زندگی انسان، همیشه در حال دگرگونی هستند و به همین جهت به موازات تحولاتی که در شرایط زندگی حاصل می شود، ماهیت و قدرت وسایل ارتباطی نیز تحول پیدا می کند، دگرگونی در آثار وسایل ارتباطی را می توان از یک طرف حاصل تحولات فنی و سازمانی و از سوی دیگر نتیجه تمایلات جدیدی که در استفاده کنندگان این وسایل پدید آمده است، دانست. امروزه با پیشرفت ارتباطات نوع تعامل مرتبط با آن نیز تغییر کرده است، در نظریه های جدید رسانه هااز حالت نسبتی به سمت مدرن شدن در حرکت هستند و در این حرکت نوع رابط از حالت یکسویه به صورت دو سویه در آمده است بنابراین با وجود آنکه ارتباط جمعی به یک نهاد خاص تبدیل شده است و وسایل مادی و نیروی انسانی مخصوص به خود را در اختیار دارد و در گسترش آگاهی و فرهنگ جوامع نقش حساسی بدست آورده است. در عین حال از یک خود مختاری نسبی برخوردارمی باشد زیرا ارتباط جمعی جزیی از یک مجموعه است که در آن عناصر مختلفی نظیر نظام آموزشی ، سطح و شکل توسعه اقتصادی و اوضاع و احوال فرهنگی ، هر یک به دیگری وابستگی دارند ، به همین جهت توسعه و پیشرفت آن نیز به عوامل خاصی چون “آموزش عمومی41″، “آزادی سیاسی42″، گسترش صنعتی و ثروت اقتصادی وابسته است محتوای پیام های ارتباطات جمعی نیز به همان نسبت که به ایجادشرایط خاص محیط فرهنگی کمک می کند خود منعکس کننده این شرایط به شمار می رود( معتمد نژاد، 1371، ص 142-3 و 184-5).
2-6 نظریه43 هانمن44 :
«هانمن» کارکردهای وسایل ارتباط جمعی را به سه بخش تقسیم کرده است:
1- تولید: بدین معنا که وسایل ارتباط جمعی قادر هستند، کاری انجام دهند که این کار ممکن است، ساختن بر مبنای خطوط از پیش تعیین شده و یاد دادن یا روش‌هایی که مردم به اهدافشان برسند و … باشد.
2- ابداع: یعنی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید