دانشکده علوم انسانی
گروه علوم تربیتی
پایان نامه
جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم تربیتی
گرایش تحقیقات آموزشی
عنوان:
بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل مدیریتی ، آموزشی، فیزیکی و روانی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب
استاد راهنما:
دکتر علی اکبر شیخی فینی
استاد مشاور:
دکتر سید عبدالوهاب سماوی
بوسیله:
مهین خرم ور
شهریورماه 1393
اینجانب مهین خرم ور دانشجوی ورودی سال 1391 مقطع کارشناسی ارشد رشته تحقیقات آموزشی گرایش علوم تربیتی متعهد می شوم چنانچه بر اساس مطالب پایان نامه خود اقدام به انتشار مقاله،کتاب و… نمایم ضمن مطلع کردن استاد راهنما ،با نظر ایشان نسبت به نشر کتاب،مقاله و …به صورت مشترک و با ذکر نام استاد راهنما مقدم بر نام خود مبادرت کنم .
نام و نام خانوادگی دانشجو
امضا
اینجانب مهین خرم ور دانشجوی ورودی سال 1391 مقطع کارشناسی ارشد رشته تحقیقات آموزشی گرایش علوم تربیتی گواهی می کنم چنانچه در پایان نامه خود از فکر،ایده و نوشته دیگری بهره گرفته ام،با نقل قول مستقیم یا غیر مستقیم منبع و ماخذ را نیز در جای مناسب ذکر نموده ام.بدیهی است مسولیت تمامی مطالبی که نقل قول دیگران نباشد بر عهده خویش می دانم و جوابگوی آن خواهم بود .
نام و نام خانوادگی دانشجو

امضا
تقدیم به:
پدر و مادرم، همسر عزیزم وپسرم اشکان که شمع وجودشان روشنی بخش راهم و دست های گرم و صمیمانه شان تداوم بخش تلاش و پشتکارم و لبخند پر مهرشان مستدام دارنده استقامتم در پستی ها و بلندی های زندگی است. و تقدیم به خواهران و برادرانم، دوستان، معلمان و اساتید و همه کسانی که از آنها آموخته ام.
تشکر و قدردانی:
صدها فرشته بوسه بر آن دست ميزنند
كز كار خــلق يك گره بســته واكند
با عنایت به حدیث شریف «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق» بر خود واجب می‌دانم از استاد بزرگوارم جناب آقای دکتر علی اکبر شیخی فینی (استاد راهنما) که در سختترین شرایط، از بذل مساعدت دریغ نفرمودند و همواره منشاء خیر و برکت بودهاند، از صمیم قلب تشکر و قدردانی نمایم. همچنين از زحمات بیدریغ و توصیههاي ارزندهي استاد بزرگوارم جناب آقاي دکتر سیدعبدالوهاب سماوی (استاد مشاور) کمال تشکر و قدرداني را دارم.
از استادان فرهیخته و بزرگوارم که در طول این دورهی تحصیلی، افتخار شاگردی ایشان را داشته و از تعاليم ارزنده و راهگشای ایشان بهرهمند گرديدهام و معلمان ابتدایی شهرستان میناب که در اجرای این پروژه یاری رسان من بودند کمال تشکر را دارم.
همچنین از جناب آقای دکتر زارعی و جناب اقای دکتر بهبودی که به عنوان استاد داور این پایان نامه را مورد مطالعه قرار داده و در جلسه دفاعیه شرکت نموده اند و سرکار خانم صالحی که به عنوان نماینده ی تحصیلات تکمیلی دانشگاه قبول زحمت نموده اند، سپاسگزاری
می کنم.
در پایان از همهي بزرگوارانی که در نهایت لطف و شکیبایی در جمعآوری اطلاعات پژوهش مرا یاری نمودند تشکر و قدردانی نموده و امیدوارم که لحظه لحظههای زندگیشان سرشار از موفقیت، سعادت، سلامت و شادکامی باشد.
چکیده:
امروزه در حوزه ی ارزشیابی تحصیلی در دوره ی ابتدایی مطابق با نظریه های جدید یادگیری تغییرات معناداری را شاهد هستیم.پیاده سازی صد در صدی نظام ارزشیابی کیفی –توصیفی ،به این معناست که نظام آموزشی موجود قصد دارد یادگیری دانش آموزان را بهبود بخشد،نگرش مطلوب نسبت به مدرسه ایجاد نماید،بهداشت روانی کلاس درس را افزایش دهد،این دگرگونی گرچه جای خرسندی دارد، اما پیداست که تنها با گامی پس پیش نهادن ، همه ی آرمان های دوره ابتدایی محقق نخواهد شد.از آن جا که معلمان از پایه های اساسی هرگونه تغییر در نظام آموزشی هستند این تحقیق نگرش معلمان در زمینه ی مهم ترین عوامل موثر بر ارزشیابی توصیفی را مورد بررسی قرار می دهد .هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل مدیریتی، آموزشی، فیزیکی و روانی بوده است و این که در اجرای ارزشیابی توصیفی در شهرستان میناب تا چه اندازه به این عوامل توجه شده است.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی بوده و روش آن از نوع توصیفی- پیمایشی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه معلمان ابتدایی مدارس شهری شهرستان میناب است 162نفر با روش نمونه گیری تصادفی ساده متناسب با حجم به عنوان نمونه انتخاب شده اند. ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه ی محقق ساخته ارزشیابی توصیفی براساس عوامل مدیریتی ،آموزشی، فیزیکی و روانی است که پایایی آن بااستفاده از آلفای کرانباخ (92درصد)محاسبه گردیده و برای تعیین روایی آنها از روایی محتوایی(استفاده از نظر اساتید و کارشناسان) استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که در اجرای ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان ابتدایی میناب به عوامل مدیریتی ،آموزشی و روانی توجه خوبی شده است و عوامل فیزیکی نیاز به توجه بیشتری دارد.
کلمات کلیدی:ارزشیابی توصیفی،عوامل مدیریتی ،عوامل آموزشی،،عوامل فیزیکی ،عوامل روانی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: طرح تحقیق ……………………………………………………………………………………………………. 1
1-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-2- بیان مسئله ……………………………………………………………………………………………………………….. 3
1-3- اهمیت و ضرورت پژوهش ………………………………………………………………………………………… 5
1-4- اهداف پژوهش ………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-4-1- هدف کلی ……………………………………………………………………………………………………… 7
1-4-2- اهداف جزئی ………………………………………………………………………………………………….. 7
1-5- فرضیه های پژوهش ………………………………………………………………………………………………….. 7
1-5-1- فرضیه اصلی …………………………………………………………………………………………………… 7
1-5-2- فرضیه های فرعی ………………………………………………………………………………………….. 8
1-6- تعریف واژه ها و اصطلاحات ……………………………………………………………………………………… 8
1-6-1- تعاریف نظری ………………………………………………………………………………………………… 8
1-6-2- تعاریف عملیاتی …………………………………………………………………………………………….. 9
فصل دوم: پیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………………….. 10
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………. 11
الف- مبانی نظری ………………………………………………………………………………………………………………… 11
2-1- تعریف ارزشیابی…………………………………………………………………………………………………………..11
2-2-تعریف اندازه گیری…………………………………………………………………………………………………….. 11
2-3- تعریف آزمون…………………………………………………………………………………………………………….. 12
2-4-تعریف آزمودن ………………………………………………………………………………………………………….. 13
2-5- دسته بندی ارزشیابی آموزشی در قالب رویکردهای مختلف…………………………………… 14
2-6- دسته بندی ارزشیابی آموزشی با توجه به موضوع ارزشیابی……………………………………. 15
2-7- ارزشیابی از پرژه ها و برنامه های آموزشی……………………………………………………………….. 16
2-8- ارزشیابی از آموزشگاه………………………………………………………………………………………………… 17
2-9- ارزشیابی از کارکنان آموزشگاه…………………………………………………………………………………..18
2-10- دسته بندی ارزشیابی آموزشی با توجه به ملاک مورد استفاده………………………………18
2-11- دسته بندی ارزشیابی آموزشی با توجه به زمان و هدف استفاده از آن ها…………….20
2-12- دسته بندی ارزشیابی آموزشی با توجه به ارزشیابان……………………………………………. 27
2-13- مراحل ارزشیابی آموزشی …………………………………………………………………………………….. 29
2-13-1- مرحله طراحی……………………………………………………………………………………………. 29
2-13-2مرحله فرایندی یا اجرایی …………………………………………………………………………….. 34
2-13-3- مرحله فراورده ای………………………………………………………………………………………. 35
2-14- تعریف ارزشیابی پیشرفت تحصیلی……………………………………………………………………….. 36
2-15تعریف ارزشیابی توصیفی……………………………………………………………………………………………36
2-16 تاریخچه ارزشیابی توصیفی……………………………………………………………………………………. 37
2-16-1 ویژگی های ارزشیابی کیفی توصیفی…………………………………………………………. 37
2-17- آزمون های عملکردی ………………………………………………………………………………………….48
2 -17-1 تعریف آزمون عملکردی ………………………………………………………………………….. 50
2-17- 2انواع آزمون های عملکردی …………………………………………………………………………..52
2-17-3 مراحل تهیه آزمون های عملکردی………………………………………………………………. 56
2-18- پوشه کار ……………………………………………………………………………………………………….. 58
2-18-1نمره گذاری پوشه کار………………………………………………………………………………..61
2-18-2اعتمادپذیری روش کارپوشه……………………………………………………………………..62
2-19روش های سنجش مشاهده ای ………………………………………………………………………………….62
2-20روش فهرست وارسی …………………………………………………………………………………………………..62
2-20-1استفاده از روش فهرست وارسی برای سنجش فرایند و فراورده عملکرد………….63
2-20-2چگونگی تهیه فهرست وارسی……………………………………………………………………………..63
2-21انواع مقیاس های درجه بندی………………………………………………………………………………………65
2-22روش واقعه نگاری………………………………………………………………………………………………………….66
2-22-1موارد استفاده روش واقعه نگاری………………………………………………………………………….66
2-22-2عوامل موثر بر روش واقعه نگاری…………………………………………………………………………..68
2-23بازخورد ………………………………………………………………………………………………………………….. 71
2-23-1انواع بازخوردها ……………………………………………………………………………………………..72
2-24ارائه گزارش پیشرفت تحصیلی………………………………………………………………………………….78
ب- مبانی تجربی ………………………………………………………………………………………………………………. 81
2-15- مروری بر تحقیقات خارجی ……………………………………………………………………………….. 81
2-16- مروری بر تحقیقات داخلی …………………………………………………………………………………. 83
فصل سوم: روش پژوهش ……………………………………………………………………………………………. 91
3-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 92
3-2- روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………. 92
3-3- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………. 92
3-4- برآورد حجم نمونه و روش نمونه گیری ………………………………………………………………… 92
3-5- ابزار اندازه گیری ……………………………………………………………………………………………………. 93
3-5-1- پرسشنامه محقق ساخته…………………………………………………………………………….. 93
3-5-2- ارزش گذاری پرسشنامه……………………………………………………………………………. 94
3-6- روایی پرسشنامه ……………………………………………………………………………………………………. 94
3-7- پایایی پرسشنامه …………………………………………………………………………………………………… 95
3-8- روش جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………. 96
3-9- روش های تجزیه و تحلیل آماری ………………………………………………………………………… 96
3-9-2- آزمونt مستقل ………………………………………………………………………………………….. 96
فصل چهارم: یافته های تحقیق………………………. ………………………………………………… 97
4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 98
4-2- آمار توصیفی …………………………………………………………………………………………………………. 98
4-2-1- بررسی مشخصات عمومی پاسخگویان ……………………………………………………… 98
4-2-1-1- وضعیت تحصیلی ………………………………………………………………………………. 99
4-2-1-3- سنی …………………………………………………………………………………………………. 100
4-3- یافته های استنباطی …………………………………………………………………………………………… 102

فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………. 105
5-1- نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………… 106
5-1-1- بررسی فرضیه کلی پژوهش ………………………………………………………………….. 106
5-1-2- بررسی فرضیه اول پژوهش …………………………………………………………………… 107
5-1-3- بررسی فرضیه دوم پژوهش ………………………………………………………………….. 107
5-1-4- بررسی فرضیه سوم پژوهش …………………………………………………………………. 108
5-1-5- بررسی فرضیه چهارم پژوهش ……………………………………………………………… 109
5-2- پیشنهادها ……………………………………………………………………………………………………….. 109
5-2-1- پیشنهادهای اجرایی …………………………………………………………………………….. 109
5-2-2- پیشنهاداهای پژوهشی …………………………………………………………………………. 110
5-3- محدودیت های پژوهش ………………………………………………………………………………….. 110
– منابع و ماخذ…………………………………………………………………………………………………………… 111
– منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………… 112
-منابع لاتین …………………………………………………………………………………………………………..115
– پیوست ها ………………………………………………………………………………………………………………. 116
-چکیده لاتین …………………………………………………………………………………………………………..119
– عنوان لاتین …………………………………………………………………………………………………………….120

1-1) مقدمه:
ساز و کار ارزشیابی وسیله ای است که بدون استفاده از ان فعالیت های آموزشی صرفا رها کردن تیر در تاریکی خواهد بود. (بازرگان 1391) ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یکی از عناصر مهم و اساسی برنامه های درسی و نظام های آموزش و پرورش جهان به شمار می رود. در بسیاری از دایره المعارف ها که به موضوع نظام های ملی آموزش و پرورش کشور ها می پردازند ارزشیابی پیشرفت تحصیلی از عناوین برجسته ای است که مورد توجه ویژه بیشتر صاحب نظران و سیاست گذاران آموزشی قرار گرفته است.(نوو1،1995)
سنجش و ارزشیابی دانش اموزان به عنوان یک عنصر کلیدی و مهم برای اصلاح مدارس،بهبود آموزش و یادگیری به شمار می رود .(استیگینز2،2004)
ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و امتحانات از دیرباز نقش مهمی در جامعه انسانی بازی کرده است و به علت نقش مهم و حساس آن ،مورد نقد،بررسی و مطالعه ی فراوانی قرار گرفته است.در اهمیت ارزشیابی پیشرفت تحصیلی همین بس که با مراجعه به ادبیات و پیشینه موضوع با حجم انبوهی از متون و منابع در خصوص آزمون وارزیابی مواجه می شویم که به نقد ،بررسی و اصلاح روش های اندازه گیری تربیتی پرداخته است.زمانی نه چندان دور،دغدغه های سیاست گذاران نظام آموزشی کشورمان عمدتا گسترش کمی آموزش و پرورش بود و تلاش می شد،حتی المقدور،به تقاضاهای گسترده و رو به رشد خانواده ها برای آموزش و پرورش فرزندان پاسخ گفته شود و حداقل نیاز اموزش برای تمامی کودکان فراهم گردد.به سخن دیگر،دغدغه ی مسولین در این مرحله دو موضوع مهم و اساسی بود:نخست،افزایش دسترسی به آموزش در تمامی نقاط کشور و دیگر،دسترسی برابر به آموزش.(حسنی،1388)
در سال های اخیر،این دغدغه ها اندک اندک از رشد کمی دسترسی به اموزش به موضوع اساسی تر بهبود کیفیت رخ برگردانده است و توجه به کیفیت از مسائل مورد توجه سیاست گذاران شده است.فعالیت در جهت بهبود کیفیت آموزش بی تردید از فعالیت در جهت گسترش کمی آن پیچیده تر است.زیرا عوامل موثر در بهبود کیفیت بسیار متنوع اند،از بهبود و اصلاح آموزش های ضمن خدمت تا اصلاح برنامه های درسی را شامل می شود.تمامی این اصلاحات باید به بهبود کیفیت یادگیری در کلاس درس منجر گردد.یکی از عوامل مهم در بهبود یادگیری در کلاس درس و شاید یکی از عوامل نتیجه بخش تمامی اصلاحاتی که با هدف بهبود کیفیت صورت می گیرد،ارزشیابی تحصیلی کلاسی است.ارزشیابی توصیفی الگوی جدیدی است که تلاش می کند زمینه ای فراهم سازد تا دانش اموزان در کلاس درس بانشاط بهتر ،بیشتر وعمیق تر به یادگیری و یاددهی مطالب درسی در طول سال تحصیلی بپردازند.در راستای این توجه رشد عاطفی و اجتماعی دانش آموزان نیز در نظر گرفته می شود.این طرح با هدف بهبود کیفیت یادگیری و یاددهی و افزایش بهداشت روانی محیط یاددهی ،تغییرات اساسی در نظام ارزشیابی سنتی پیشنهاد کرده است.ازجمله تغییر مقیاس فاصله ای (20-0)به مقیاس ترتیبی ،تغییر ساختار کارنامه و تبدیل آن به کارنامه توصیفی تحت عنوان گزارش پیشرفت تحصیلی ،تغییر نوعی بخشی از ابزارها و روش جمع اوری اطلاعات از وضعیت تحصیلی دانش آموزان مانند پوشه کار است .در رویکرد کلی ارزشیابی از ارزشیابی پایانی به ارزشیابی تکوینی و فرایند تغییر در مرجع تصمیم گیرنده در ارتقای دانش اموزان در این طرح به جای امتحانات پایانی، معلم است (احمدالهی،1387)
1-2) بیان مساله:
در جهان امروز تحولات شگرف در علوم مختلف و ظهور دیدگاه های نوین پیرامون مسائل اجتماعی ،سیاسی،اقتصادی و فرهنگی سبب شده است که راهبردها و روش های آموزشی و ارزشیابی دستخوش تغییر شوند. کیفیت مطلوب نظام های آموزشی نقش تعیین کننده ای در پیشرفت اقتصادی ،اجتماعی،فرهنگی و توسعه پایدار کشورها دارند و اقدام برای بهبود آن مستلزم ایجاد دگرگونی در برنامه های درسی،فرایندهای یاددهی و یادگیری و شیوه های ارزشیابی اموخته هاست .در این میان ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی دانش اموزان یکی از عناصر مهم و اساسی برنامه های درسی و نظام های اموزشی و پرورشی جهان به شمار می رود.(حسنی و کاظمی1382)بر اساس گفته تاشمن و وایلی(1387)،اشتباه بزرگ ان است که تنها بر محتوای تغییر تاکید شده و از روند اجرایی ان غفلت شود.به عبارت دیگر ،اشاعه و نهادینه کردن نو آوری ها و تغییرات در نظام اموزشی ،تامل و تدبیر ویژه را می طلبد.(حسنی و احمدی،1387).
سال ها و حتی دهه های اخیر در جهان ،سال هایی پرمخاطره،پرتغییر و تحول و انقلابی بوده و نظام اموزش و پرورش نیز تحت تاثیر این تغییرات و اصلاحات قرار گرفته است.از سال 1990 میلادی،یونسکو با شعار اموزش برای همه،تمامی کشورهای جهان را به اصلاحات آموزشی فرا خواند و هدف از اصلاحات اموزشی را بهبود کیفیت نظام اموزشی اعلام کرد.(رضایی،1385)
مطالعات بین المللی در زمینه ی ارزشیابی تحصیلی نشان می دهد که کشور های بسیار در نظام اموزشی و نظام ارزشیابی خود ،دست به اصلاحات زده اند.در کشورهای اروپای شرقی گرایش های جدید دیده می شوند که بر اساس تعریف استانداردهای ملی و گذر از از ارزشیابی دانش محور به ارزشیابی قابلیت محور (وست و کرای شن،1999)پایه گذاری شده اند.نظام اموزشی کشور ما نیز طی دهه های اخیر دگرگون شده و هر از گاهی تغییراتی در ساختار،محتوا و روش های اجرایی آن پدید امده است .گرچه این تغییرات هنوز نتوانسته است نظام اموزشی ما را به سطوح مطلوب برساند اما این اصلاحات را هرگز نباید متوقف کرد(احمدی،1382)
در پی تغییر نظام آموزش و پرورش ،روش های ارزشیابی نیز دچار دگرگونی شده است و از ارزشیابی کمی و نتیجه مدار در دیدگاه رفتارگرایی به ارزشیابی کیفی ،مستمر و توصیفی تغییر کرده است .سازایی گرایی یکی از دیدگاه های یادگیری است که به یادگیری همچون فرایندی پویا می نگرد. در این فرایند یادگیرندگان فعال اند و به سبب تعامل با محیط اطراف ،دانش مورد نیاز خود را می سازند.(استیس وساکو ،2001).ارزشیابی توصیفی به عنوان مصداقی از یک پروژه ی تغییر در دست اجرا می باشد. (بیرمی و همکاران ،1390).ارزشیابی توصیفی الگویی کیفی است که تلاش می کند به به عمق و کیفیت یادگیری همه جانبه دانش اموزان توجه کند و توصیفی از وضعیت یادگیری ان ها را ارائه کند که موجب اصلاح و بهبود و توسعه مهارت ها،دانش ها و نگرش های دانش اموزان می شود.(بنی اسد،1384به نقل از محمدی).
طرح ارزشیابی توصیفی ،صرفا به معنای ایجاد تغییرات اساسی در شیوه ی ارزشیابی نیست بلکه ایجاد تغییر در شیوه ی کلاسداری ،روش های آموزش و مواردی از این دست نیز مد نظر طراحان بوده است(ماهر و همکاران،1386).در مورد اجرای برنامه درسی در کشور ،به خصوص در مورد به اجرا در اوردن تغییرات در برنامه های درسی،از منظر دقیق و علمی توجه کافی صورت نگرفته است به علاوه ،در گذشته سیاست گذاران نظام آموزشی ،همواره از یک الگوی ساده و تقریبا یکسان برای اشاعه و انتشار برنامه های جدید استفاده می کردند که در مواردی نیز ناموفق بوده است.مطالعه تغییر برنامه درسی ،شیوه ی اجرا و نهادینه شدن آن در نظام آموزشی ،یکی از برنامه های تحقیقاتی بسیار جدی در همه ی کشورهای دنیا می باشد که مقالات و کتاب های زیادی را در جهان به خود اختصاص داده است (کاردان،1381) .
با توجه به اجرایی شدن ارزشیابی توصیفی در اموزش و پرورش کشور و تغییرات اساسی که در نظام ارزشیابی کشور رخ داده است و حضور معلمان به عنوان مجریان واقعی طرح این نیاز احساس می شود که جنبه های مختلف اجرای طرح همچنان مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد تا بتوان اصلاحات لازم در ادامه روند اجرای طرح صورت گیرد و نواقص ان رفع گردد .از ان جا که شرایط زمینه ای اجرا و عواملی که بر اجرای طرح موثر است می تواند نقش اساسی را در اجرای هرچه بهتر ان بگذارد نیاز است که دیدگاه های معلمان که در بطن کار قرار دارند مورد بررسی قرار گیرد .در بسیاری از پژوهش های پیشین عوامل مدیریتی، اموزشی ،فیزیکی و روانی از مهم ترین عوامل موثر بر اجرای طرح ارزشیابی توصیفی معرفی شده اند تحقیق حاضر سعی دارد که این عوامل را از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب بررسی کند وپاسخ این سوال را بدهد که در اجرای ارزشیابی توصیفی در شهرستان میناب به عوامل مدیریتی ،اموزشی،فیزیکی و روانی توجه شده است ؟
1-3) اهمیت و ضرورت پژوهش:
آموزش و پرورش رابطه ای تعاملی و متقابل بین دانش اموز و معلم در بستری از ساختار آموزشی ،برنامه و محتوای درسی است .در یک نظام آموزشی کارامد و سالم ،توازن بین این عوامل باید به گونه ای ایجاد شودتا برای جبران یک عامل نیاز به وارد آمدن فشار اضافی بر عوامل دیگر نباشد.علت ناکارامدی برخی نظام های آموزشی را می توان در به هم خوردن همین تعادل جستجو کرد به نحوی که با غفلت از سایر عوامل بیشترین فشار بر دانش آموز وارد می شود.در چنین نظامی دانش اموزان باید با معیارهای از پیش تعیین شده تطابق یافته و به پیشرفت یکسانی دست یابند.در بررسی علت عدم دستیابی دانش آموز به معیارهای از پیش تعیین شده تنها عاملی که مورد سوال قرار می گیرد،دانش آموز است و سایر عوامل مثل معلم،محیط و امکانات اموزشی،محتوا و برنامه درسی و ارزشیابی کمتر مورد سوال قرار می گیرند.در چنین نظامی بهای ناکارامد بودن نظام آموزشی را کودکان دارای ناتوانی می پردازند درحالی که اساسا آموزش و پرورش همگانی از ابتدا برای همین گروه افراد شکل گرفته بوده است.(جویباری و هوسپیان ،1381)
یکی از تحولات مهمی که در نظام آموزشی دوره ی ابتدایی به وقوع پیوسته است ارزشیابی توصیفی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است .موفقیت در اجرای این برنامه تحولی اثار ارزشمندی بر وضعیت تربیتی و اموزشی مدارس دارد .برنامه ارزشیابی توصیفی به فراهم سازی بسترهای لازم نیاز داردو بسیاری از تحولاتی که در نظام آموزشی ما رخ می دهد نیازمند بسترهایی است که در محیط های بیرونی نظام قرار دارند .یکی از عوامل مهم امادگی همراهی این بسترهای بیرونی است.یکی از تغییرات مهم و موثری که در سال های اخیر در نظام اموزشی دوره ی دبستانی وقوع یافته بسط و توسعه الگوی ارزشیابی کیفی توصیفی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است.
این تحول به لحاظ اهمیت وتاثیرگذاری بر کیفیت فرایند ونتیجه یادگیری دوره دبستان بسیار مورد توجه کارگزاران نظام آموزشی ایران و حتی بسیاری از کشورهای دیگر است.موفقیت در توسعه و استقرار این برنامه تحولی ،اثار ارزشمندی را بر مولفه های آموزشی تربیتی مدرسه برجای می گذارد.این برنامه هم مانند هر برنامه تحولی دیگر برای افزایش میزان موفقیت خود ،به بسترهای بیرونی نیاز دارد ودر صورت بی توجهی به این بسترها ،چالش ها و موانعی جدی بر سر راه استقرار با کیفیت آن به وجود خواهد امد.(حسنی،1388)تجربه نشان داده که ارزشیابی توصیفی به عنوان یکی از شیوه های تغییر و تحول در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی اثر بخش است اما باید به این مساله توجه شود که شرط ایجاد هر گونه تغییر و تحول نیازمند تمهید مقدمات وتامین زیرساخت های مناسب است مدرسه در حکم هسته نظام آموزشی مرکز فعالیت ها و برنامه ریزی هایی است که برآیند آن ها به کارایی و اثربخشی این نظام می انجامد.همچنین توسعه وتکامل مدرسه مستلزم اطلاع از میزان کارامدی و برنامه ریزی برای بهبود بخشیدن به فعالیت های آن است از ان جا که ارزشیابی نقش آینه را ایفا می کند مسئولان و اولیای مدرسه می توانند با بهره گیری از آن تصویری از چگونگی فعالیت ها و برنامه ها به دست آورند و تصمیمات لازم به منظور بهبود بخشیدن و پیشرفت فعالیت ها برای دستیابی به بازدهی مورد نظر اتخاذ کنند .عوامل بسیاری در اجرای ارزشیابی توصیفی در کشور نقش دارند .عوامل مدیریتی،آموزشی و فیزیکی و روانی از این عوامل موثر هستند.با توجه به اجرای ارزشیابی توصیفی به عنوان جایگزین ارزشیابی سنتی در مدارس کشور و فقر مطالعاتی در زمینه عوامل موثر بر اجرای ارزشیابی توصیفی این مطالعه قادرخواهد بود اطلاعات کافی را در زمینه فراهم آوردن شرایط مطلوب در اجرای ارزشیابی توصیفی در مقطع ابتدایی به برنامه ریزان و مسئولان بدهد و از این طریق به معلمان و دست اندرکاران اجرای ارزشیابی توصیفی در بهبود شرایط اجرا کمک کند .تا کنون پژوهش های زیادی در زمینه ی مقایسه ی ارزشیابی توصیفی و ارزشیابی سنتی صورت گرفته اما با اجرایی شدن ارزشیابی توصیفی در آموزش و پرورش کشور در مورد روند اجرای کار و عواملی که در اجرای ان موثر است غفلت شده است و کمتر به این جنبه ی کار پرداخته شده است همچنین کمتر به دیدگاه معلمان که مجریان اصلی هستند و در بطن کار هستند پرداخته شده است با توجه به این مسائل در این تحقیق سعی شده تا شرایط اجرای ارزشیابی توصیفی در سیستم اموزشی کشور مورد بررسی قرار گیرد.
1-4) اهداف پژوهش:
1-4-1) هدف کلی:
بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل مدیریتی ،آموزشی،فیزیکی وروانی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب
1-4-2) هدفهاي جزئی:
1- بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل مدیریتی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب.
2- بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل آموزشی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب.
3- بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل فیزیکی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب.
4- بررسی ارزشیابی توصیفی بر اساس عوامل روانی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان میناب
1-5) فرضیه های پژوهش:
1-5-1) فرضيه اصلي:
از دیدگاه معلمان ابتدایی در اجرای ارزشیابی توصیفی به عوامل مدیریتی،آموزشی،فیزیکی و روانی توجه شده است.
1-5-2) فرضيههای فرعی:
1)از دیدگاه معلمان ابتدایی در اجرای ارزشیابی توصیفی به عوامل مدیریتی توجه شده است.
2)از دیدگاه معلمان ابتدایی در اجرای ارزشیابی توصیفی به عوامل آموزشی توجه شده است .
3)از دیدگاه معلمان ابتدایی در اجرای ارزشیابی توصیفی به عوامل فیزیکی توجه شده است .
4) از دیدگاه معلمان ابتدایی در اجرای ارزشیابی توصیفی به عوامل روانی توجه شده است .
1-6) تعریف واژه ها و اصطلاحات:
1-6-1) تعاریف نظری:
ارزشیابی توصیفی:
“ارزشیابی توصیفی الگویی کیفی است که تلاش می کند به جای کمی نگری به عمق و کیفیت یادگیری همه جانبه دانش آموزان توجه کند وتوصیفی از وضعیت یادگیری انان ارائه دهد که موجب اصلاح و بهبود و توسعه مهارت ها ،دانش ها و نگرش های دانش اموزان می شود(بنی اسد1384)
عوامل مدیریتی:
عوامل مدیریتی شامل این مولفه هاست برگزاری دوره های ضمن خدمت،فراهم سازی زمینه های فرهنگی و اجتماعی مناسب،نگاه نظام مند به اجرای ارزشیابی توصیفی،منابع مالی لازم،نظارت و بازرسی کامل بر مدارس،رهبری و مدیریت اثربخش،تصریح دقیق انتظارات از مجریان،برقراری راهبردهای ارتباطی مناسب و فعال در اجرای ارزشیابی توصیفی
عوامل آموزشی:
عوامل آموزشی شامل این مولفه هاست به روز بودن مطالب درسی،تعامل گروهی میان معلمان،طراحی موضوعات درسی بر اساس روش های اکتشافی،کیفیت بهتر مطالب درسی،افزایش روحیه پرسشگری و خلاقیت میان دانش آموزان،استفاده معلمان از روش های ابتکاری،ارتباط مفاهیم درسی با زندگی روزمره دانش آموزان،کاهش رقابت کاذب بین دانش آموزان .
عوامل فیزیکی:
عوامل فیزیکی شامل این مولفه هاست تک پایه بودن کلاس ها،جمعیت کلاس ها،متناسب بودن حجم فعالیت های کلاسی با زمان اموزش،استفاده از فناوری اطلاعات،استفاده از کتاب های کمک آموزشی،فراهم بودن مواد آموزشی مناسب برای معلمان،فراهم بودن امکانات وتجهیزات برای معلمان،توجه به نسبت معلم به دانش آموز.
عوامل روانی:
عوامل روانی شامل این مولفه هاست آمادگی روحی معلمان ابتدایی،تغییر نگرش والدین نسبت به نمره،افزایش ارتباط عاطفی بین معلم و دانش آموز،تعامل بیشتر اولیا دانش آموزان با مدرسه،حمایت کافی از دانش آموزان دارای مشکلات خانوادگی،توجه به حوصله کافی معلم و ایجاد علاقه و انگیزه در معلمان،توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان ،ایجاد نگرش مثبت در دانش آموزان .
1-6-2) تعاریف عملیاتی:
ارزشیابی توصیفی:
ارزشیابی توصیفی نوعی مقیاس رتبه ای از نوع نگاره های توصیفی است که جایگزین بازخوردهای کمی (نمره)شده است.(حسنی،1388)
عوامل مدیریتی:
ان دسته از عواملی که به رهبری ومدیریت منابع انسانی و مالی مربوط است و برای سنجش ان هااز 8سوال در قسمت اول پرسشنامه استفاده شده است.(سوال 1تا8)
عوامل آموزشی:
آن دسته از عواملی که به آموزش و معلم و روش های تدریس مربوط است و برای سنجش ان ها از 8 سوال در قسمت دوم پرسشنامه استفاده شده است.(سوال 9تا16)
عوامل فیزیکی:
آن دسته از عوامل که به امکانات و تجهیزات مربوط است و برای سنجش ان از 8 سوال در قسمت سوم پرسشنامه استفاده شده است.(سوال17تا24)
عوامل روانی:
آن دسته از عواملی که به مسائل روحی دانش آموزان و معلمان و نگرش آنان مربوط است و برای سنجش ان از 8 سوال در قسمت چهارم پرسشنامه استفاده شده است.(سوال 25تا32)
مقدمه:
در فرایند ارزشیابی،تنوع شیوه ی جمع اوری اطلاعات و معیاری که برای قضاوت انتخاب می شود،انواع مختلفی از ارزشیابی را تولید می کند که دامنه ی ان در یک طرف ازمون های استاندارد و پایانی است،که طی ان اطلاعات تحت شرایط یکسان و از پیش تعیین شده ای از دانش آموزان جمع آوری می شود،و از طرف دیگرآزمون های سازنده و رشد دهنده ای که در آن معلم به طور مستمر طی فعالیت های یکسان یا متفاوت اطلاعاتی از دانش آموزان جمع آوری می کند.تفاوت اصلی بین شیوه های مختلف ارزشیابی،عمدتا بین ارزشیابی بر اساس آزمون های پایانی و انواع دیگر آزمون هاست.در ارزشیابی پایانی،اطلاعات معلم از دانش آموزان طی فعالیت های مشخص و یکسان و تحت شرایط کنترل شده جمع آوری می شود و این فعالیت ها عمدتا به صورت کتبی(مدادکاغذی )انجام می شود.اما اگر امتحان به صورت مستمر انجام شود،معلم بر اساس تفسیر نتایج آن می توانددر مورد قدم بعدی خود تصمیم بگیردو چون این عمل به طور مستمر در کلاس درس جاری است او می تواندهر زمان که بخواهد مرحله ی بعدی تدریس خود را آگاهانه برنامه ریزی کند.(رستگار،1388)
الف) مبانی نظری:
2-1) تعریف ارزشیابی:
ارزشیابی شامل داوری ارزشی درباره ی کیفیت مورد ارزشیابی است که مبتنی بر تحلیل و تفسیر اطلاعات جمع آوری شده است.اطلاعات مورد نیاز ارزشیابی آموزشی به کمک اندازه گیری(عموما آزمون)و یا سنجش گرداوری می شوند و هر چه اطلاعات گرداوری شده جامع تر و کامل تر باشند ارزشیابی درست تری صورت می پذیرد.
2-2)تعریف اندازه گیری:
در اندازه گیری ,ویژگی ها یا صفات اشیا و افراد تعیین می گردند و مقدار ان ویژگی ها یا صفات به صورت عدد یا رقم گزارش می شود.بنابراین می توان گفت:اندازه گیری عبارت است از فرایندی که تعیین می کند یک شخص یا یک شی چه مقدار از یک ویژگی برخوردار است (گی3 ,1991).
نیتکو4(2001)اندازه گیری آموزشی را به نحو زیر تعریف کرده است:شیوه ی نسبت دادن یک عدد(که معمولا به آن نمره می گویند)به یک صفت یا ویژگی معین یک شخص به گونه ای که ان عدددرجه ای از ان صفت یا ویژگی را که ان شخص از ان برخوردار است نشان دهد.
اندازه گیری فرایند یا شیوه ای نظامدار است.نانالی5(1978)در تعریفی که از اندازه گیری به دست داده بر کاربرد قواعد تاکید کرده است:اندازه گیری در برگیرنده ی قواعدی است برای نسبت دادن اعداد به اشیا یا افراد به گونه ای که صفت هایی از ان ها را به صورت کمیت نشان دهد.(سیف،1387)
2-3) تعریف آزمون:
اندازه گیری یک فرایند است.این فرایند نیاز به وسیله ای دارد که به ان وسیله ی اندازه گیری می گویند.برای اندازه گیری ویژگی های مختلف اشیا و افراد از وسایل مختلفی استفاده می شود.مثلا برای اندازه گیری ویژگی های فیزیکی مثل طول و وزن اشیا یا قد و وزن افراد از متر و ترازو استفاده می شود.متر وترازو ویژگی های فیزیکی را به طور مستقیم اندازه می گیرند لذا به این دسته از وسایل اندازه گیری وسایل اندازه گیری مستقیم می گویند.علاوه بر ویژگی
های فیزیکی رفتارهای آشکار محصولات رفتاری افراد را نیز می توان به طور مستقیم اندازه گیری کردمثلا تعداد دفعاتی که دانش آموزی در یک جلسه درس صندلی اش را ترک می کند(رفتار آشکار)یا تعداد مسائل ریاضی را که درست حل می کند(محصول رفتار)می توان به طور مستقیم اندازه گرفت. برخلاف ویژگی های فیزیکی و رفتارهای اشکار که به طور مستقیم اندازه گیری می شوند ویژگی ها یا صفات روانی مانند هوش ،خلاقیت، انگیزش، نگرش ،یادگیری و مانند این ها را باید به طور غیر مستقیم اندازه گیری کرد زیرا هیچ کس به طور مستقیم به این ویژگی ها دسترسی ندارد.معمول ترین وسیله ی اندازه گیری ویژگی ها یا صفات روانی آزمون است.از ان جا که متخصص اندازه گیری به ویژگی روانی مورد نظرش دسترسی مستقیم ندارد تا مانند یک ویژگی جسمی یا یک رفتار اشکار آن را مستقیما اندازه بگیرد ناچار است به رفتارهایی از فرد که به گمان او معرف ویژگی روانی مورد نظر هستند مراجعه کند و به اندازه گیری ان ها بپردازد.مثلا رفتارهایی از افراد را که معرف هوشمندی یا کم هوشی هستند اندازه می گیرد و بر اساس آن ها تعیین می کند که نمره ی هوش هر کسی چقدر است یا با پرسیدن سوال هایی از دانش آموزان کلاس تعیین می کند که نمره ی هوش هر کسی چقدر است یا با پرسیدن سوال هایی از دانش آموزان کلاس تعیین می کند که هر یک از ان ها چه مقدار از دانش و مهارت های درسی را که قرار بوده است یاد بگیرد یاد گرفته است.رفتارهای معرف ویژگی های روانی بسیار متنوع اند و بنا براین نمی توان همه ی آن ها را اندازه گیری کرد.مثلا اگر بخواهیم تمام رفتارهایی را که معرف هوشمندی یا یادگیری یک موضوع درسی هستند فهرست کنیم در هیچ آزمونی نمی گنجد.بنابراین متخصص اندازه گیری نمونه ای از رفتارهای موردنظرش را انتخاب می کند وآزمون خود را بر پایه ی آن نمونه بنا می نهد .بس بنا به تعریف آزمون وسیله یا روشی نظامدار برای اندازه گیری نمونه ای از رفتار است(گرانلاند6 و لین7,1990).هر چه نمونه ی رفتارهای انتخاب شده و گنجانیده شده در ازمون بیشتر معرف ویژگی روانی مورد نظر باشد به همان میزان نتایج اندازه گیری دقیق تر و قابل اعتماد ترند.علاوه بر ازمون روش ها و و وسایل دیگری برای اندازه گیری ویژگی های روانی وجود دارند با این حال معروف ترین وسیله ی اندازه گیری در اموزش و پرورش و روانشناسی آزمون است که به صورت مجموعه ای سوال و غالبا به طور کتبی (مداد و کاغذی) برای
پا سخگویی در اختیار آزمون شوندگان قرار داده می شود.(سیف،1387)
2-4) تعریف آزمودن:
بنا به تعریف وقتی که برای اندازه گیری یکی از ویژگی های روانی یا تربیتی یک فرد یا گروهی از افراد از آزمون استفاده می شود به ای فعالیت آزمودن می گویند .در تعریف آزمون گفتیم که آزمون نمونه ای از رفتارهای مورد نظر را اندازه می گیرد.از این رو اندازه گیری متغیرهای روانشناختی به وسیله ی تدابیر یا روش هایی که به منظور کسب نمونه هایی از رفتار طراحی شده اند آزمودن روانی یا روان آزمایی نام دارد.(کوهن و سوردلیک,2002)از ان جا که آزمون وسیله ی اندازه گیری است هر وقت آزمودن صورت می پذیرد یعنی آزمونی به کار می رود نوعی اندازه گیری انجام می شود اما هر نوع اندازه گیری الزاما ازمودن نیست .اندازه گیری از آزمودن مفهوم گسترده دارد زیرا آزمودن نوع خاصی از اندازه گیری است. ممکن است اندازه گیری صورت پذیرد اما آزمونی در کار نباشد یعنی اندازه گیری می تواند با استفاده از وسیله ی دیگری به جز آزمون انجام شود مانند زمانی که یک معلم از راه مشاهده و با شمردن تعداد دفعاتی که یک دانش آموز همکلاسی کنار دستی اش را آزار می دهد رفتار پرخاشگرانه ی او را اندازه می گیرد.
2-5) دسته بندی ارزشیابی های آموزشی در قالب رویکردهای مختلف:
صاحب نظران ارزشیابی آموزشی در دیدگاه هایشان نسبت به این که ارزشیابی چیست و چگونه باید آن را انجام داد اختلاف نظر دارند .این اختلاف نظرها به ایجاد رویکردهای ارزشیابی آموزشی مختلفی انجامیده است.ما برای معرفی رویکردها و الگوهای ارزشیابی از روش ورتن8 و سندرز9 (1978)استفاده خواهیم کرد. این صاحب نظران ارزشیابی تمامی رویکردهای ارزشیابی آموزشی را به شش دسته به شرح زیر تقسیم کرده اند:10
2-5-1)رویکرد مبتنی بر هدف:
در رویکرد مبتنی بر هدف,هدف های کلی و هدف های دقیق مورد تاکید قرار می گیرند و ارزشیابی آموزشی به دنبال این است که تعیین کند این هدف ها به چه میزانی تحقق یافته اند.
2-5-2)رویکرد مبتنی بر مدیریت:
در رویکرد مبتنی بر مدیریت ,هدف تشخیص و تحقق بخشیدن به نیازهای اطلاعاتی مدیران تصمیم گیرنده است.
2-5-3)رویکرد مبتنی بر مصرف کننده:
در رویکرد مبتنی بر مصرف کننده ,تاکید عمده بر کسب اطلاعات مربوط به فراورده های کلی آموزشی است که توسط مصرف کنندگان آموزشی در انتخاب از میان برنامه های درسی مختلف ,فراورده های آموزشی و نظایر این ها مورد استفاده قرار می گیرد.
2-5-4)رویکرد مبتنی بر نظر متخصصان:
در رویکرد مبتنی بر نظر متخصصان ,تاکید اصلی بر کاربرد مستقیم نظر متخصصان در قضاوت درباره ی کیفیت فعالیت های آموزش و پرورش است.
2-5-5)رویکرد مبتنی بر اختلاف نظر متخصصان:
در رویکرد مبتنی بر اختلاف نظر متخصصان ,اختلاف نظرهای ارزشیابان مختلف(موافق و مخالف)مورد تاکید قرار می گیرد.
2-5-6)رویکرد طبیعت گرایانه و مبتنی بر مشارکت کنندگان:
در رویکرد طبیعت گرایانه و مبتنی بر مشارکت کنندگان,بررسی طبیعت گرایانه و کوشش مشارکت کنندگان در تعیین ارزش ها ,ملاک ها,نیازها وداده های ارزشیابی مورد تاکید قرار می گیرند.(سیف،1387)
2-6) دسته بندی ارزشیابی های آموزشی با توجه به موضوع ارزشیابی:
قبلا در تعریف ارزشیابی گفتیم که ارزشیابی به این منظور به کار می رود که تعیین شودآیا هدف های مورد نظر تحقق یافته اند یانه. بنابراین یکی از راه های تقسیم بندی انواع ارزشیابی ها با توجه به هدف یا موضوع ارزشیابی است. از این لحاظ ارزشیابی های مختلف آموزشی را می توان در گروه های مختلف زیر قرار داد.
2-6-1)ارزشیابی از دانش آموزان و دانشجویان:
منظور از ارزشیابی از دانشجویان و دانش آموزان عمدتا ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی یا ارزشیابی از میزان یادگیری آنان است. با این حال در یک برنامه ی کامل ارزشیابی دانشجویی یا دانش آموزی متغیرهای دیگری چون استعداد ,هوش,شخصیت,نگرش,علاقه و جز این ها نیز در نظر گرفته می شوند.برای این منظور داده های زیادی جمع آوری می گردندو وسایل مختلف اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرند.ازجمله وسایل اندازه گیری مورد استفاده می توان موارد زیر را نام برد:ازمون های معلم ساخته و میزان شده,پروژه های کار عملی,گزارش های شفاهی ,ومشاهدات رسمی و غیر رسمی .
استفاده از نتایج ارزشیابی دانش آموزی و دانشجویی ,به ویژه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید