دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M. A.”
رشته علوم تربیتی گرایش برنامه ریزی درسی
عنوان:
اثر بخشی آموزش خانواده بر دیدگاه تربیتی مادران
Effectiveness of family education on maternal educational perspective
استاد راهنما:
دکتر مهدی ناظم زاده
پژوهشگر:
مسعود خاتمی
تابستان93
به نام خالق هستی
ابتدا از استاد فرهیخته و بزرگوار جناب دكتر مهدی ناظم زاده كه به عنوان استاد راهنما زحمت راهنمايي اين تحقيق را پذيرفتند و با نظارت دقيق و علمي در تدوين اين تحقيق ، اينجانب را راهنمايي و ياري فرمودند تشكر و قدرداني می نمايم.
همچنين از استاد دانشمند و ارجمندم سركار خانم دكتر سودابه عضدالملكي كه با حسن نيت و ژرف نگري به عنوان استاد داور زحمت داوري اين پايان نامه را پذيرفتند كمال تشكر و سپاس را دارم.
همچنین از اساتید مجرب و دانشمندي كه درطول تحصیل با راهنمايي‌هاي گرانقدر خود هدايت‌گر اينجانب بود ند صميمانه سپاسگزار می باشم.
تقديم به
پدر و مادر مهربانم
و تقديم به
دختران دلبندم ملیکا و حدیث
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کلیات پژوهش
1-1- مقدمه3
1-2- بیان مسئله4
1-3- اهمیت وضرورت مسئله7
1-4- اهداف تحقیق8
1-4-1- اهداف کلی8
1-4-2- اهداف جزئی8
1-5- فرضیه های پژوهش 8
1-6- متغییر های تحقیق8
1-7- تعاریف نظری وعملیاتی متغییرهای تحقیق 9
1-7-1- تعاریف نظری 9
1-7-2- تعاریف عملیاتی متغییرها10
فصل دوم : ادبیات نظری و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه12
2-2- مروری بر سیر تاریخی تشکیل آموزش خانواده و انجمن اولیا و مربیان در جهان و ایران 13
2-2-1- تاریخچه تشکیل آموزش خانواده13
2-2-2- تاریخچه انجمن ملی اولیاء ومربیان14
2-3- اهداف انجمن اولیاء ومربیان15
2-4- سازمان مرکزی انجمن اولیاء ومربیان 16
2-4-1- اساس نامه انجمن مرکزی اولیاءومربیان جمهوری اسلامی ایران16
2-4-2- اهداف انجمن مرکزی اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران 17
2-5- تعاریف خانواده 17
2-5-1- منشاء خانواده وتحولات تاریخی آن 18
2-5-2- کار کرد های خانواده 19
2-5-3- کارکرد های اصلی خانواده در حوزه تعلیم وتربیت 19
2-5-4- اشکال مختلف خانواده و خصوصیات آنها 20
2-5-5- الگوهای تعاملی خانواده 20
2-5-6- دیدگاه های اساسی خانواده22
2-5-6-1- دیدگاه فردی22
2-5-6-2- دیدگاه اجتماعی 22
2-5-6-3- دیدگاه تاریخی23
2-5-6-4- نقش ها و وظایف خانواده 24
2-5-6-5- اهمیت آموزش 24
2-5-7- ضرورت و اهمیت آموزش خانواده 25
2-5-8- مبانی روانشناختی آموزش خانواده26
2-5-9- عوامل اثر گذار برخانواده28
2-5-10- اهداف آموزش خانواده29
2-5-11- محتوا وعناوین آموزشی دوره های آموزش خانواده29
2-5-12- شیوه های اجرای برنامه آموزش خانواده 31
2-5-13- روش ها32
2-6- بخش دوم: طیف دیدگاه های تربیتی38
2-6-1- دیدگاه رفتاری 39
2-6-2- دیدگاه شناختی 40
2-6-3- دیدگاه اجتماعی 42
2-6-4- دیدگاه فرایند شناختی42
2-6-5- دیدگاه انسان گرایانه43
2-6-6- دیدگاه ماورای فردی یا کل گرایانه44
2-6-7- دیدگاه های متفکرین تربیتی45
2-6-7-1- دیدگاه اسلام45
2-6-7-2- دیدگاه فارابی46
2-6-7-3- دیدگاه امام خمینی (ره)47
2-6-8- دیدگاه متفکرین غرب درزمینه تعلیم وتربیت 48
2-6-8-1- دیدگاه ارسطو48
2-6-8-2- دیدگاه کمنیوس 48
2-6-8-3- دیدگاه کانت 48
2-6-8-4- دیدگاه برتراند راسل 49
2-7- عوامل آموزشی و اجتماعی در مشکلات تحصیلی دانش آموزان 49
2-8- عدم ارتباط میان خانه ومدرسه 51
2-9- پیشینه مطالعاتی51
2-9-1- تحقیقات صورت گرفته در داخل کشور51
2-9-2- تحقیقات صورت گرفته در خارج از کشور55
فصل سوم : روش تحقیق
3-1- مقدمه58
3-2- روش پژوهش58
3-3- طرح پژوهش و منطق استفاده از آن59
3-4- جامعه و نمونه آماری:59
3-5- روش نمونه گیری60
3-7- روش و ابزار جمع آوری اطلاعات60
3-8- روایی و پایایی ابزار62
3-9- روش تجزیه وتحلیل داده ها62
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل اطلاعات
4-1- یافته های توصیفی65
4-1-1 یافته های توصیفی پس آزمون فرضیه اول (معرفتی –شناختی)65
4-1-2 یافته های توصیفی پس آزمون فرضیه دوم (حجاب و پوشش)65
4-1-3 یافته های توصیفی پس آزمون فرضیه سوم (گفتار مادران)66
4-1-4 یافته های توصیفی پس آزمون فرضیه چهارم (رفتار شناختی)66
4-2 یافته ها در چهارچوب فرضیات پژوهش67
4-2-1-1 فرضيه اول67
4-2-2-1 فرضیه دوم68
4-2-3-1 فرضیه سوم69
4-2-4-1 فرضیه چهارم70
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1 بحث ونتیجه گیری72
5-2 محدودیت های تحقیق79
5-3 پیشنهادات تحقیق80
5-3-1 پیشنهادات کاربردی80
5-3-2 پیشنهادات پژوهشی81
منابع 82
منابع فارسی82
منابع خارجی87
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1: شیوه نمره گذاری سوالات پرسشنامه62
جدول 3-2: پایایی ابزار62
جدول 4-1 نتايج حاصل از ميانگين، میانه ، مد ، انحراف معیار ، خطای استاندارد ضریب چولگی65
جدول 4-2 نتايج حاصل از ميانگين، میانه ، مد ، انحراف معیار ، خطای استاندارد ضریب چولگی65
جدول 4-3 نتايج حاصل از ميانگين، میانه ، مد ، انحراف معیار ، خطای استاندارد ضریب چولگی66
جدول 4-4 نتايج حاصل از ميانگين، میانه ، مد ، انحراف معیار ، خطای استاندارد ضریب چولگی66
جدول 4-5 مقایسه میا نگین های گروه گواه وآزمایشی در فرضیه اول67
جدول4-6 برونداد نتایج آزمون t گروه آزمایش وگروه گواه در فرضیه اول68
جدول 4-7 مقایسه میا نگین های گروه گواه و آزمایشی در فرضیه اول68
جدول 4-8 برونداد نتایج آزمون t گروه آزمایش وگواه در فرضیه دوم69
جدول 4-9 مقایسه میا نگین های گروه گواه وآزمایشی در فرضیه اول69
جدول4-10 برونداد نتایج آزمون t گروه آزمایش وگواه در فرضیه سوم69
جدول 4-11 مقایسه میا نگین های گروه گواه و آزمایشی در فرضیه اول70
جدول 4-12 برونداد نتایج آزمون t گروه آزمایش وگواه در فرضیه چهارم70
چکیده
هدف کلی از انجام این پژوهش بررسی تأثیر کلاس های آموزش خانواده برروی دیدگاه های تربیتی مادران است . روش پژوهش در این تحقیق پیمایشی از نوع آزمایشی می باشد. جامعه مورد بررسی شامل کلیه مادران شرکت کننده در کلاس های اموزش خانواده که از طرف انجمن اولیاء ومربیان برگزار می شد ، بود که از طریق نمونه گیری 32نفر انتخاب شدند .ابزار مورد استفاده شامل پرسشنامه محقق ساخته در 20گویه در قالب چهار فرضیه ی معرفتی شناختی ،پوشش وظاهر ،نوع گفتارواصلاح رفتار اجتماعی ؛در مقیاس لیکرت می باشد که پس از محاسبه ضریب روایی که مورد تأیید متخصصان ومدرسان بودبا ضریب پایای993% بین افراد نمونه توزیع شد وسپس باروش های آماری توصیفی میانگین وانحراف استاندارد وروش استنباطی آزمون tبا استفاده از بسته نرم افزاری spss16مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که در فرضیه اول یعنی تأثیر کلاس های آموزش خانواده در دیدگاه معرفتی شناختی مادران در سطح معناداری 95% اطمینان و5% خطا میانگین گروه آزمایشی (13.40) در مقایسه با میانگین گروه گواه(12.79) و همچنین میزان آزمون t ( 930/6) در مقایسه با مقدار آن در جدول افزایش قابل توجهی داشته است .همچنین در فرضیه دوم با عنوان اثر بخشی آموزش خانواده بر ظاهر وپوشش مادران . نتایج نشان داد که میانگین گروه آزمایشی (13.75) در مقایسه با میانگین گروه گواه(10.71) و همچنین میزان آزمون t (565/2) در مقایسه با مقدار آن در جدول افزایش قابل توجهی داشته است .در فرضیه سوم با عنوان اثر بخشی آموزش خانواده بر نوع گفتار مادران . نتایج نشان داد که میانگین گروه آزمایشی (13.26) در مقایسه با میانگین گروه گواه(9.47) و همچنین میزان آزمون t(281/3) در مقایسه با مقدار آن در جدول افزایش قابل توجهی داشته است ودرفرضیه چهارم با عنوان اثربخشی آموزش خانواده بر اصلاح رفتار اجتماعی مادران نتایج نشان داد که میانگین گروه آزمایشی (12.19) در مقایسه با میانگین گروه گواه(8.66) و همچنین میزان آزمون t(695/3) در مقایسه با مقدار آن در جدول افزایش قابل توجهی داشته است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که برگزاری کلاسهای آموزش خانواده بر دیدگاه های تربیتی مادران مؤثر بوده است .
کلید واژه ها: آموزش خانواده،دیدگاه ها ی تربیتی، معرفتی شناختی ،حجاب،نوع گفتار ورفتار اجتماعی
The overall goal of this study was to evaluate the effect of maternal education perspectives on family education classes.
The method used in this survey is a pilot.
Mothers participating in the study population consisted of all classes, from the parents Vmrbyan family held a sampling of 32 students were chosen.
The instruments used included a questionnaire of 20 items in four epistemological assumptions, covering appearance, Gftarvaslah of social behavior, the validity of the Likert scale, which was approved by the Lecturer professionals.
Keywords: education, family, views on education, epistemology, dress, speech, behavior of social

فصل اول: کلیات پژوهش
1-1- مقدمه:
خانواده1 که سالیان دراز بعنوان یکی از نهاد های بنیادی و سازنده اجتماعات بشری بوده وهست ودر باره نقش ارزنده آن در تربیت افراد جامعه و توسعه و تقویت ارزشهای والای الهی وانسانی و فردی واجتماعی آن شک وتردیدی نمی توان داشت ؛در جوامع صنعتی شده و در جوامعی که در حال صنعتی شدن هستند دچار دگر گونی ها وتحولات عمیق و بنیادی شده است .این دگرگونی ها و تحولات نه تنها شکل خانواده را در جوامع توسعه یافته و صنعتی شده و در حال توسعه و صنعتی شدن تغییر داده بلکه در ماهیت روابط ووظایف افراد خانواده ها وثمرات مطلوب و نامطلوب این روابط خانوادگی تحولات عمیقی را نیز سبب شده است (پروند،1385). خانواده یکی از حوزه های ارتباطی2 مهم در دانش آموزان جهت رسیدن به اهداف آموزشی ، حوزه ارتباطی است . خانواده از دو جهت اهمیت دارد . یکی از آن جهت که هر دانش آموزی هم اکنون عضوی از یک خانواده است و باید بتواند نقش درست و مؤثر خود را به عنوان یک عضو به خوبی ایفا کند . دیگری از آن جهت که هر دانش آموزی در آینده ای نچندان دور خانواده تشکیل می دهد و همراه با همسرش مسئولیت یک خانواده را برعهده می گیرد . تربیت دانش آموزان برای ورود به موقع وموفق به زندگی خانوادگی و ازدواج از مسئولیت های مهم والدین و هم چنین نظام تربیتی در هر جامعه است (اعتصامی ،1390).در واقع خانواده کوچکترین واساسی ترین واحد اجتماعی است که هر یک از افراد جامعه در آن متولد می شوند و تربیت و پرورش می یابند. در این میان نقش پدر و مادر در تربیت فرزند بسیار مهم و تعیین کننده است،چرا که والدین اولین شکل دهندگان و معماران شخصیت فرزند خود هستند. بنابراین آموزش دادن به والدین در زمینه مسائل تربیتی موجب می گردد که آنان محیط مناسب تری برای رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه فرزندان خود فراهم کنند. این امر نیز پیشرفت و بالندگی افراد خانواده ها و جامعه را در پی خواهد داشت(ثابتی،1376).محیط خانواده همواره باید پاسخگوی نیازهای اعضای تشکیل دهنده آن باشد تا استحکام خانواده امکان پذیر شود. در این راستا،آموزش خانواده وایجاد فرصت های مناسب برای ارائه آن می تواند در انسجام جامعه،ایجاد روابط سالم بین افراد سهم بسزایی داشته باشد. پژوهش ها نشان می دهد که میزان اثر گذاری و فراگیری آموزش خانواده به مراتب بیش از تنظیم و تصویب قوانین اثرات پایدار واساسی در ایجاد نگرش مثبت و تغییررفتار دارد. کلاس های آموزش خانواده تغییرات برنامه ریزی شده ای است که هدف آن نزدیک کردن روشهای تربیتی وآموزش والدین و مربیان و در نهایت تغییر در رفتار آنان است(اسدی،1384).یافته ها نشان می دهند که حتی والدین فرهنگی (پدر ومادر)از خصوصیات کودکان دردوره های مختلف رشد اطلاعات اندکی دارند. یافته ها حاکی از این است که %50 از مادران و%66 از پدران اطلاعات اندکی در باره ویژگی های کودکان در دوران مختلف رشد دارند. از این رو آموزش خانواده،می تواند پاسخی منا سب برای نیاز های آموزشی ، تربیتی و فرهنگی خانواده باشد(حیدری ، باقری و همکاران ، 1385) .
1-2- بیان مسئله:
بی شک نهاد خانواده مهم ترین و اصلی ترین پرورشگاه فرد محسوب می شود و یکی از نهاد های آموزشی و پرورشی عمده ی جامعه است (به پژوه، 1389) رفتار والدین سهمی مهم از تأثیرات تربیتی محیط خانواده بر فرزندان را به خود اختصاص می دهد و لزوم آگاهی یافتن از ملاک ها و ضوابط رفتار صحیح از اهم ضروریات در انجام وظایف تربیتی والدین بالاخص مادران است (نادری مهکی ،1389).تحقیقات ترک لادانی ، ملک پور وگلپرور نشان می دهد آموزش مهارتهای زندگی به مادران مشکلات رفتاری دانش آموزان را کاهش می دهد . همچنین واگن سلر3 (1994) به نقل از ملک پور(1387)، معتقد است اکثر مشکلات کودکان در خانه و مدرسه را از طریق والدین که درک خوبی از چگونگی بر قرار ارتباط مؤثر و صحیح دارند ، می توان اصلاح نمود . یکی از اقدامات آموزش خانواده مبتنی بر نیازهای اعتقادی ، فرهنگی و اجتماعی اجرای برنامه هایی به منظور تحکیم نظام خانواده است آموزش شیوه های تربیتی به مادران و پدران از اقداماتی است که نگرش آنها را نسبت به فرزندان تغییر می دهد . مسائل و مشکلاتی که خانواده و فرزندان با آن روبه رو هستند را کاهش می دهد و از پدید آمدن مسائل جدید پیشگیری می کند . همچنین این اقدام باعث می شود که والدین محیط مناسب تری برای رشد وشکوفایی استعداد های بالقوه فرزندان خود فراهم کنند که پیشرفت افراد خانواده و جامعه را به دنبال خواهد داشت (نیک نژاد و همکاران (1386). برای موفقیت در امر تربیت باید والدین به مهارتهایی از جمله مهارت فنی (دانش کافی به روز ) ، مهارت انسانی (توانایی برقراری ارتباط با آنان ) ، مهارت ادراکی (درک درست از مسائل ومشکلات ) مسلط باشند . برگزاری کلاسهای آموزشی والدین ، تغییر برنامه ریزی شده ای است که با هدف نزدیک کردن روشهای تربیتی آموزشی والدین و مربیان و در نهایت تغییر در رفتار آنان است . تحقیقات نشان داده است که فرزندان والدینی که در این جلسات شرکت می کنند ، مشکلات رفتاری کمتری و پیشرفت درسی و فرهنگی بیشتری پیدا می کنند (هورنبای4 ،2000) . نتایج مطالعه مزاروس5 و همکاران (2002) نشان داده که جنب های مختلف آموزش خانواده مهم هستند و در زمینه ترس و اضطراب بچه ها ، آموزش والدین به کاستن آنها و در نتیجه پیشرفت تحصیلی آنها کمک می کند . پژوهش اسدی (1379) تحت عنوان بررسی میزان تأثیر آموزش خانواده بر تغییر رفتار والدین نسبت به فرزندان خود در دوره راهنمایی و متوسطه » نشان می دهد که رابطه معنا داری بین آموزش خانواده وارتقای آگاهی ها ودانسته های تربیتی والدین ، بهبود راهنمایی تحصیلی ، هدایت دینی و اخلاقی فرزندان و شیوه های مناسب روابط خانوادگی وجوددارد . بنابراین باید پذیرفت که مادر یا پدر آگاه و مسئول بودن مشکل است و احتیاج به آگاهی و کسب معرفت لازم دارند.دهرتی6 (2006) بیان می کند : تحقیقات اخیر نشان داده است که کنش متقابل والدین و فرزندان دو جانبه است . به عبارت دیگر نه تنها تعلیم و تربیت نادرست موجب افزایش رفتارهای نا بهنجار فرزندان می شود ، بلکه گستاخی و لجبازی کودکان نیز موجب بروز خشونت والدین و دیگر رفتارهای منفی می شود و این عامل در کاهش تعلیم و تربیت صحیح مؤثر است . بنابر این برای استحکام رابطه صمیمی بین والدین و فرزندان و به منظورجلوگیری از رفتارهای ضد اجتماعی لازم است برنامه هایی در این زمینه اجرا شود. همچنین به نظر گالاس7 (1987) ، اصلاح آموزش و پرورش والدین به معنای هدایت آنان در جهت هرگونه مداخله ای است که فرزندانشان را تحت تأثیر قرار می دهند.به نظر آدل8(1974) می توان از آموزش رفتاری والدین به طور موفقیت آمیزی برای اصلاح رفتارهای ضد اجتماعی9 استفاده کرد.نخستین کوشش ها جهت آموزش خانواده از مدارس آغاز شده است. در حال حاضر در کشور ما کلاس های آموزش خانواده به همت انجمن اولیاء ومربیان ووزارت آموزش و پرورش در اکثر شهرها و روستاها برگزار می شود. با توجه به اهمیت این گونه کلاس ها در بهبود سطح عملکرد ، دانش ونگرش والدین در زمینه تربیت دینی ، اخلاقی ، اجتماعی و جنسی فرزندان وکمک به آنها در برخورد ورفتار صحیح با فرزندان شان وآگاه ساختن آنها با استعدادها و مشکلات تحصیلی آنها و…، بایستی ارزیابی کامل وکافی نسبت به جلسات آموزش خانواده به عمل آید(تبریزی،1382).گذشته از اهمیت بنیادی وکارکرد تربیتی آموزش خانواده که دربسیاری پژوهش ها تأیید شده است، مشکلاتی نیز در سر راه این فرایند وجود دارد. وجود مشکلات اجرایی در سطح کلاس های آموزش و پرورش وهمچنین در سطوح خرد در مدارس از عوامل مؤثر در برگزاری و کیفیت کلاس های آموزش خانواده به شمار می رود(حیدری ، باقری وهمکاران،1385). بنابراین،درپژوهش حاضر مسئله مورد نظر شامل”میزان اثر بخشی آموزش خانواده بر دیدگاه تربیتی مادران نسبت به فرزندان می باشد.
1-3- اهمیت وضرورت مسئله:
از آنجایی که شخصیت هر فرد درخانواده شکل می گیرد،روابط عاطفی پدران و مادران با فرزندان خود، اهمیت خانواده ونقش آن را روشن می سازد. ادراک ارزشهای معنوی، رشد اجتماعی ، عاطفی ، عقلانی و بدنی در حد وسیعی در خانواده صورت می گیرد( محمد خانی ،1384).چون فرزندان شکوفه های زندگی انسان هستند و بسیاری رشد و بالندگی فرزندان را مؤید موفقیت والدین و نظام تعلیم و تربیت می دانند.بنابراین پرداختن به اموری مانندآموزش والدین و خانواده وآشنا نمودن آنان با فنون جدید تعلیم و تربیت مطابق با علوم جدید از قبیل روانشناسی و…امری مهم و ارزشمند است(امجدیان،1377). بدون تردید همه اعضای خانواده (زن وشوهر ،پدر ومادر وفرزند ،یا فرزندان) به آموزش نیاز دارند ؛ زیرا انسان تمام رفتار ها را یاد می گیرد ؛ پس باید همه رفتار ها را در مراحل گونا گون زندگی آموزش داد .(به پژوه،1389)باید پذیرفت که یک مادر با یک پدر آگاه و مسئول بودن مشکل است و احتیاج به آگاهی و کسب دانش های لازم دارد .دانایی از دانش ها سر چشمه می گیرد ودانش ها از آموزش بدست می آیند .به بیان دیگر باید یاد آور شد که هیچ پدر و مادری خود به خود نمی تواند پدر و مادر موفقی بشوند و کودک را آنطور که هست بشناسند و او را درک کنند ، مگر اینکه دانایی های ضروری را کسب کنند.علت شکست انسان در تعلیم و تربیت عدم شناخت او نسبت به خود و نسبت به کودک است (امجدیان،1384). یکی از ویژگی های دنیای امروز ، انفجار علم ودانش است در همه حوزه ها وتآثیر ژرف آن در زندگی فردی واجتماعی است . به تناسب این گسترش علوم حیات روانی انسانها پیچیدگی می یابد و برای شناخت بهتر انسانها نسبت به یکدیگر در مناسبات اجتماعی که خانواده بارز ترین وعمیق ترین نمونه آن است ، محتاج علم ودانش بیش از گذشته هستیم این امر آموزش های مستمر را برای هر زن و مرد ضروری می سازد .آموزشهای که در نتیجه آن ضمن شناخت بیش تر ،خانواده ها را قادر می سازد نقش ها و وظایف خود را در مقابل همسر و فرزندان انجام دهند .رنه هر مدیر کل فرهنگی یونسکو معتقد بوده است : وقتی زنی را تعلیم می دهیم ، خانواده ای را تعلیم داده ایم(امجدیان،1384) از آنجایی که آموزش والدین به آنها کمک خواهد کرد تا با اصول و مفاهیم رشد،نحوه رفتار با کودکان، مشکلات و ناسازگاری های آنان آشنا شد و در حل آنها بکوشند (صباغیان،1382).بنابراین آموزش به خانواده جهت یادگیری وآشنایی با چنین دیدگاهها و مهارتها یک ضرورت اساسی و حیاتی در جامعه ما می باشد.
1-4- اهداف تحقیق:
1-4-1- اهداف کلی:
1-بیان اثر بخشی آموزش خانواده بر دیدگاه تربیتی مادران نسبت به فرزندان خود.
1-4-2- اهداف جزئی:
1-بیان اثربخشی آموزش خانواده برنوع نگرش مادران از نظر معرفتی وشناختی نسبت به دانش آموز خود.
2-بیان اثر بخشی آموزش خانواده بر طرز پوشش ظاهری مادران در جامعه وخانواده.
3-بیان اثر بخشی آموزش خانواده برنوع گفتار مادران با فرزند یا فرزندان خود.
4- بيان اثربخشی آموزش خانواده بر مادران در نوع رفتار با فرزند يا فرزندان خود.
1-5- فرضیه های پژوهش :
1-آموزش خانواده بردیدگاه معرفتی وشناختی مادران مؤثر می باشد.
2-آموزش خانواده بر ظاهر و پوشش مادران مؤثر می باشد.
3-آموزش خانواده بر نوع گفتار مادران مؤثر می باشد.
4-آموزش خانواده براصلاح رفتار جتماعی مادران مؤثر می باشد.
1-6- متغییر های تحقیق:
1-متغییر مستقل : آموزش خانواده .
2-متغییروابسته : دیدگاه تربیتی مادران .
3-متغییر کنترل : جنسیت .
1-7- تعاریف نظری وعملیاتی متغییرهای تحقیق :
1-7-1- تعاریف نظری :
1-آموزش10: آموزش عبارت است از فراهم نمودن زمینه ها وعوامل برای اینکه متعلم دانشی را واجد شود(چراغ چشم،1385). به عبارتی دیگر آموزش تعلیمات منظمی است که در جهت ایجاد آمادگی برای اجرای امور زندگی در شهر و روستا آموخته می شود (ابراهیم زاده،1385) .
2-آموزش خانواده11: شامل کلیه دوره های آموزشی وکار آموزی و مهارت آموزی است که در آن سعی در افزایش دانش ، مهارت و توانایی والدین نسبت به تربیت جسمی ، اخلاقی ، عقلانی و عاطفی و معنوی فرزندان و نیز تغییر در نگرش های آنان نسبت به امر خطیر تربیت دارد
(طالب زاده،1385) .
3- دیدگاه تربیتی12: عبارت است از یک موضع گیری اساسی درباره فرایند های یاددهی – یادگیری در ابعاد گوناگون نظری وعملی(مهر محمدی ،1386 ) .
4- شناختی13(معرفتی) : به شکل ساده آنرا میتوان به عنوان فرایندها یا جریانهایی که به کمک آنها یادگیری ، یادآوری وتفکر صورت می پذیرد تعریف کرد. به طور دقیق،”به فرایندهای درونی ذهنی و راههایی که ما به وسیله آنها اطلاعات را مورد توجه قرار می دهیم،آنها را درک می کنیم و به رمز در می آوریم ودر حافظه ذخیره می سازیم ، و هر وقت نیاز داشته باشیم آنها را از حافظه فرا می خوانیم و مورد استفاده قرار می دهیم گفته می شود”(سیف،1387) .
5- پوشش ظاهری : در این پژوهش این واژه معادل کلمه “حجاب “می باشد ؛ بنابراین میتوان گفت که ، حجاب در برخی کتب اینگونه تعریف کرده اند «الحجاب،المنع من الوصول » یعنی آنچه مانع رسیدن می شود . حجب و حجاب هر دو مصدر و به معنای پنهان کردن و منع از دخول است و به عنوان شاهد آیه 5 «ومن بیننا و بینک الحجاب» از سوره مبارکه فصلت را ذکر کرده اند. در دیگر کتاب های لغت حجاب را به معنای پرده آورده و نوشته اند «امراه محجوبه» زنی که پوشانیده است با توجه به معانی ذکر شده در می یابیم حجاب امری ظاهری و در ارتباط با جسم است ، اگر چه این پوشش برخاسته از اعتقادات و باورهای درونی افراد است ولی ظهور مادی و طبیعی دارد ؛ یعنی پوشش ظاهری افراد و بویژه زنان را حجاب گویند(فدایی وهمکاران،1387) .
6- رفتار اجتماعی14: عبارت است از رفتاری که در مواجه با محرک اجتماعی بروز می کند (کریک15،1994) .
1-7-2- تعاریف عملیاتی متغییرها:
1-آموزش خانواده : دراین پژوهش منظور از آموزش خانواده ،کلیه دوره هایی است که توسط انجمن اولیاء ومربیان و نهادهای ذی ربط اجرا می شود و هدف آن ارتقاء سطح دانش ، نگرش و انتقال مهارتهای فرزند پروری می باشد. و اثر بخشی آن از طریق پرسشنامه محقق ساخته سنجیده می شود.
2-دیدگاه تربیتی : عبارت است از ارزیابی جهان بینی و موضع گیری شرکت کنندگان در پژوهش از طریق پرسشنامه .
3-دیدگاه معرفتی – شناختی : عبارت است از برآورد دانش ، درک و فهم شرکت کنندگان پس از اجرای برنامه از طریق پرسش نامه.
4-پوشش ظاهری(حجاب) : عبارت است از بررسی میزان حفظ و تغییر در وضعیت ظاهری شرکت کنندگان پس از اجرای برنامه های آموزش خانواده از طریق پرسشنامه .
5-رفتاراجتماعی : عبارت است از ارزیابی میزان عملکرد شرکت کنندگان در برخورد با محرک های اجتماعی پس از اجرای برنامه آموزش خانواده از طریق پرسش نامه .
فصل دوم: ادبیات نظری وپیشینه تحقیق
2-1- مقدمه:
خانواده ارزنده ترین ساختار وغنی ترین بستر جهت رشد و تکامل ویژگی های جسمانی ، رفتاری و شخصیتی است که قدمت آن به اندازه طول تاریخ بشریت بوده و حرکت انسانی در مسیر زندگی با تأثیر پذیری شدیداز این محیط ادامه می یابد. خانواده اولین کانونی است که فرد در آن احساس امنیت می کند و نخستین نهادی است که فرد را مورد پذیرش قرار
می دهد. این نهاد در دیدگاه های مختلف به صور متفاوتی تعریف و نگریسته شده است وهریک به تناسب دیدگاه و تعریف خوداهمیت آنرادر زمینه های مختلف بیان کرده. در نظریه های روانشناسی رشد و تحول ، ویژگی های شخصیتی متأثر از عوامل متعددی ذکر شده که در بین این مجموعه عوامل ، تعاملات والدین و عملکرد خانواده از جایگاه ویژه ای برخوردار است. به نظر می رسد که خانواده بیشترین نقش را درشکل گیری و تکامل شخصیت کودکان ونوجوانان ایفا می کند. علی رغم اهمیت بالایی که آموزش چه برای جامعه و چه برای فرد دارد، متأسفانه اکثر والدین به درستی نمی دانند که هر گاه فرزندان آنها از امکانات رشد و پرورش صحیح برخوردار باشند چه زندگی متعالی وارزشمندی در انتظارشان است(محمدی،1387). در این فصل از پژوهش حاضر که تحت عنوان پیشینه وادبیات نظری تحقیق از آن یاد می شود ؛ سعی برآن شده که در ابتدا پیشینه و یا تاریخچه ای از “آموزش خانواده” و به تبع آن انجمن اولیاء ومربیان که مجری کلاسهای آموزش خانواده می باشد ، جهت آشنایی با اهداف و زمینه های آن از دید خواننده محترم گذرانده وسپس به بحث در مورد ادبیات نظری آموزش خانواده می پردازیم . در بخش دوم این فصل به ارائه طیفی از دیدگاه های تربیتی وعوامل آموزشی و اجتماعی تحصیلی فرزندان که درارتباط با خانواده و مدرسه می باشد ؛ می پردازیم ودر پایان پیشینه ای از تحقیقات صورت گرفته در داخل وخارج از کشور ایران پیرامون موضوع مورد نظر ارائه می شود.
2-2- مروری بر سیر تاریخی تشکیل آموزش خانواده و انجمن اولیا و مربیان در جهان و ایران :
2-2-1- تاریخچه تشکیل آموزش خانواده:
تحول علم روانشناسی در اواخر قرن نوزدهم وبه خصوص یافته های مربوط به روانشناسی کودک نیز در تشکیل انجمن اولیا ومربیان16 مؤثر بوده چرا که در آن زمان روانشناسان تأکید داشتند که برای تربیت بهتر فرزندان توجه بیشتر به نقش تربیتی خانواده ضروری است . براساس مطالعات انجام شده تا اوایل قرن نوزدهم در جوامع مختلف برای کودکان از لحاظ اجتماعی ارزش چندانی قائل نمی شدند . در این دوران مواردی از قبیل نیازهای کودکان ، تفاوتهای فردی ونیاز های خاص کودکان مسائل جدی و قابل توجه تلقی نمی شد ند .در سال 1883 میلادی استانلی هال17 ، با انتشار مقالاتی تحت عنوان (محتوای ذهن کودک ) و(مطالعه کودک ) آغاز گر جنبشی گردید که ابتدا در آمریکا و سپس در اروپا به نهضت مطالعه کودک معروف شد .این نهضت تغییرات فراوانی در اندیشه های تربیتی معاصر به وجود آورده است .از طرف دیگر مطالعاتی که در زمینه تربیت کودک انجام شد ارتباط میان تربیت صحیح کودک با محیط خانوادگی را به اثبات رساند و به این ترتیب اندکی پس از آغاز نهضت مطالعه کودک ، نهضت آموزش اولیا سراسر آمریکا و سپس اروپا را فراگرفت به طوری که در سال 1890 نخستین تشکیلات آموزشی اولیا توسط استانلی هال در محلی به نام «انجمن تحقیق درباره کودک18 تأسیس گردید »نهضت توسعه تعلیم وتربیت مربیان آموزش خانواده ، با تألیف کتابی تحت عنوان «اهمیت تغذیه با شیر مادر »در سال 1914 فعالیت آموزش اولیا وارد مرحله جدیدی شد ، به طوری که با انگیزه ایجاد زمینه برای آشنایی خانواده ها با اصول تعلیم وتربیت جدید ، نخستین مدرسه والدین در اروپا در سال 1999 در شهر پاریس تأسیس شد و با کمک هیأتهای آموزشی مدارس در آموزشگاهای ابتدایی و متوسطه وهمکاری خانواده ها ، انجمن اولیا را تأسیس کرد . به این ترتیب ازدهه سوم قرن نوزدهم ، انجمن اولیا ومربیان در مدارس جهان شروع به فعالیت نمود (نیکونیا ،1387).انجمن اولین ومربیان در سال 1326 به عنوان سازمان غیر دولتی وغیر انتفاعی در ایران تشکیل شد این انجمن در سال 1347 به منظور توسعه فعالیت های آموزشی ،کمیته ای را تحت عنوان «کمیته آموزش » تشکیل داد. این کمیته در راستای توسعه فعالیت های خود توانست جلسات آموزشی خانواده از حالت وشیوه سخنرانی پراکنده به صورت دوره های آموزش کلاسیک که در محل انجمن تشکیل می شد ، تغییر دهد . زمان اجرای دوره های مذبور 3هفته ودر هرهفته 3جلسه آموزش بود . با آغاز شیوه جدید آموزش خانواده نحوه ارتباط انجمن با مراکز آموزشی وارد عرصه نوینی شدوبا حضور اساتید دانشگاهی به عنوان مدرس آموزش خانواده واستقبال خانواده ها ازاین آموزشها ، انجمن اقدام به راه اندازی وتأسیس مرکز آموزش خانواده نمود و به منظور توسعه فراگیر آموزش خانواده در شهر تهران ، پنج عنوان آموزشی در قالب آموزش خانواده در 10 ساعت در آموزشگاهها به خانواده ها ارائه شد .(جهانگرد ،1375).
2-2-2- تاریخچه انجمن ملی اولیاء ومربیان:
تدوین قانون اساسی پس ازانقلاب مشروطیت و متعاقب آن تصویب قانون اساسی معارف در سال 1290 هجری شمسی موجب شد تحصیلات عمومی در سطح کشور اجباری شده و به عنوان یکی از وظایف دولت تلقی شود. این امر آموزش و پرورش را با افزایش تقاضای آموزش مواجه ساخت و این امر به دنبال خود تبعات ومشکلاتی من جمله فشار سنگین مالی بر منابع محدود دولت را پدید آورد. هم زمان با افزایش تقاضا برای آموزش ،گسترش همکاری عمومی برای پیشبرد امر آموزش و پرورش نیز مورد توجه قرار گرفت و در این راستا مشارکت خانه و مدرسه در تعلیم وتربیت به عنوان یک راهبرد سیاسی انتخاب شد . به این ترتیب تشکیل انجمن اولیاء و مربیان از طرح های مقدماتی دولت درزمینه واگذار ی تعلیم و تربیت به مردم قلمداد گردید (جهانگرد،1375) . صدیق اعلم(1349) وزیر فرهنگ وقت در این مورد می نویسد:در سال 1326 باز هم برای دخالت دادن مردم در امر تعلیم وتربیت انجمن همکاری خانه و مدرسه را تأسیس کردیم ، به طوری که انجمن های خانه و مدرسه کار بسیار مفید ی در دخالت دادن مردم به کاری که برآن علاقه دارند بوده است.در سال 1346انجمنی به نام انجمن ملی اولیاء ومربیان ایران تأسیس ومرام نامه ای به این شرح به ثبت رسید: انجمن اولیاء ومربیان سازمانی است غیر انتفاعی وغیر دولتی این مؤسسه با همکاری و پشتیبانی کسانی که به تربیت عمومی نونهالان ونوجوانان علاقه دارند تشکیل می شود . هدفهای معین ومشخصی بر محور سیاست کلی آموزش وپرورش کشور وبا معیارهای فدراسیون بین المللی اولیاء ومربیان برای نیل به هدف های خود تعقیب می کند . انجمن ملی اولیاءومربیان ایران سازمانی است که درآن تعصب مذهبی ، نژادی، طبقاتی ویا سیاسی راه ندارد و صرفاً به جنبه همگانی تربیت متوجه است (جهانگرد،1375) .
2-3- اهداف انجمن اولیاء ومربیان:
انجمن اولیاء ومربیان در سال 1346اهداف خود را به شرح زیر اعلام کرد:
1) بررسی مسائل خانوادگی و تربیتی بین افراد و طبقات اجتماعی.
2) فراهم آوردن وسایل لازم برای حفاظت کودکان و نوجوانان و تأمین احتیاجات روانی و جسمانی آنان.
3) تقویت مبانی ارتباط میان خانه و مدرسه و تحکیم روابط اولیاء و مربیان.
4) اتخاذ تدابیر اساسی در باره ی روشهای تربیت و تقویت روح همکاری اجتماعی و پرورش شخصیت کودکان ونوجوانان وتحکیم مبانی اعتماد به نفس در آنان.
5) هم کاری وهم فکری با اولیاءکودکان ونوجوانان به منظور ایجاد وتقویت حسن تفاهم بین آنان.
6) هم کاری وهم فکری با اولیاءمدارس به منظور تسهیل امور تربیتی و به ثمر رساندن فعالیت های آنان در آموزش وپرورش کودکان ونوجوانان.
7) تلاش در هماهنگ ساختن فعالیت های خانه و مدرسه و به تحقق رسانیدن ومنظور های آموزشی بر پایه صحیح علمی .
8) مرتفع ساختن مشکلات اولیاء وکودکان ونوجوانان و هم چنین اولیاء مدرسه از طریق وسایل ارتباطات جمعی وتشکیل کلاس ها ،سمینارها[هم اندیشی ها]،کنفرانس ها ،مصاحبه ها وطبع ونشر رساله های ارشادی (همان منبع،1375).
2-4- سازمان مرکزی انجمن اولیاء ومربیان19 :
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، براساس لایحه قانونی که به صورت ماده واحده در جلسه 18/12/1358 به تصویب شورای انقلاب رسید ، مقرر گردید انجمن ملی اولیاء ومربیان به صورت سازمان مستقل و به سرپرستی قائم مقام وزیر آموزش وپرورش اداره شود (وفادار وجوان بخت ،1383) .
2-4-1- اساس نامه انجمن مرکزی اولیاءومربیان جمهوری اسلامی ایران:
این اساس نامه در جلسه451 شورای عالی آموزش وپرورش به تاریخ19/3/1367تصویب شد.در بخش کلیات این اساس نامه آمده است” هدف نهایی از تعلیم وتربیت در آیین مقدس اسلام وبه تبع آن در حکومت اسلامی ، دست یابی به مکارم اخلاقی ، یافتن نفس مطمئنه ، و زکیه و حرکت در صراط مستقیم در جهت وصول به مقام بندگی شایسته خدای توانا ، با استفاده از زمینه های فطری انسان است . دو رکن مهم واساسی این ترقی و تعالی عبارت است ا ز کانونهای با صفا و با هدف خانواده و مدرسه . بنابراین به منطور برقراری هر چه بیشترارتباط میان این دو کانون در جهت تحکیم همکاری تربیتی و ایجاد هماهنگی بین کلیه مراکزی که تمام و یا بخشی از اهداف آنها هدایت وتهذیب افکار و تربیت اخلاق عمومی است ، مؤسسه ی غیر انتفاعی ، وابسته به آموزش و پرورش به نام انجمن مرکزی اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران تأسیس می گردد(شرکایی وهمکاران،1387).
2-4-2- اهداف انجمن مرکزی اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران :
در ماده یک اساس نامه اهداف انجمن به شرح زیر می باشد :
1) آگاه تر ساختن پدران ومادران ومربیان به معارف اسلامی در رابطه با مسائل رشد و پرورش کودکان ، نوجوانان وجوانان با توجه به نیاز های آنان از جهات مختلف معنوی ، روانی ، عاطفی ، سیاسی ، اجتماعی و بهداشتی .
2) تبیین مسئولیت ها وتقویت احساس آن در اولیاء و مربیان نسبت به مسائل پرورشی فرزندان.
3) ایجاد ، تقویت و تحکیم روابط صمیمی بین اولیاء و مربیان از یک طرف و فرزندان از طرف دیگر.
4) فراهم کردن موجبات تحکیم مبانی شخصیت و تقویت خود آگاهی در کودکان ، نوجوانان وجوانان .
5) مطالعه وبررسی عللی که موجب ناسازگاری ویا عواملی که مانع رشد بدنی وروانی کودکان، نوجوانان وجوانان کشور شود وپیدا کردن راه ها ی رفع علل وموانع بروز.
6) آشنا ساختن اولیاء به مسائل اقتصادی خانواده وجامعه وتخصص های ضروری ومورد نیاز کشور جهت راهنمایی شغلی فرزندان.
7) جذب امکانات ونیروهای مردمی جهت مشارکت همه جانبه آنان در پیشبرد اهداف آموزش وپرورش جمهوری اسلامی ایران(همان منبع،1387).
2-5- تعاریف خانواده :
مفهوم خانواده مانند سایر مفاهیم موجود در علوم انسانی دارای تعاریف متعدد وگوناگونی است.جامعه شناسان ،روانشناسان ، ودانشمندان رشته های مختلف هر کدام از زاویه خاص به این نهاد نگریسته وتعریفی از آن ارائه نموده اند که به برخی از آنها اشاره می شود . خانواده را می توان به عنوان یک نظام اجتماعی و یا به عنوان بخشی از یک اجتماع بزرگتر در نظر گرفت که هنجارها ،ارزشها و رفتارهای آن در فرد تأثیر حتمی دارد (علوی 1374) .
خانواده عبارت است از یک نظام اجتماعی زنده که از یک گروه از افراد وابسته به هم تشکیل شده است والدین واعضاء نظام برای رسیدن به اهداف خاصی تلاش می کنند (فریدمن ،1987).
خانواده در قانون اساسی : با توجه به اهمیت خانواده در سلامت جامعه ،در قوانین مدنی واسلامی ایران این امر مورد توجه خاص قرار گرفته است .اصل دهم قانون اساسی بیان می دارد از آنجا که خانواده واحد بنیادی در جامعه اسلامی است ،همه قوانین ومقررات وبرنامه ریزی های مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده ،پاسداری از قداست آن واستواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق واخلاق اسلامی باشد (عبد الهی ،1382).
2-5-1- منشاء خانواده وتحولات تاریخی آن :
خانواده مهم ترین واحد اجتماعی است که در همه جوامع بشری وجود داشته است برخی روابط خویشاوندی که بر اساس هم خونی متکی است ، مبدأ تشکیل خانواده می دانند و آن را هسته اولیه جامعه می پندارند . برخی نیز عوامل اقتصادی در پدید آیی خانواده مؤثر دانسته اند وگروهی عوامل جنسی و روانی را در شکل گیری این سازمان ذکر کرده اند .مطالعات انجام گرفته توسط جامعه شناسان نشان می دهد که در برخی از جانوران عالی،خانواده زیستی وجودداشته است ولی پایدار ترین شکل خانواده مربوط به خانواده انسانی است که از آغاز تاکنون گذشته از وظیفه کودک زایی وکودک پروری ،کارکرد های دیگری مانند تولید اقتصادی و آموزش و پرورش را برعهده داشته است .در طول تاریخ ،خانواده اشکال مختلفی داشته است و هر دوره با تحولات اقتصادی واجتماعی دگرگونی پذیرفته است .در روزگار کهن ،خانواده ابتدا وسیع بوده وهمسران ، فرزندان ، نوه ها و…، را در برداشته است . ساختار خانواده در دوره های مختلف تاریخی به صورت تک همسری ، مادر سالاری ،چند همسری ، پدر سالاری ،خانواده گسترده وخانواده هسته ای مطرح بوده است ک عوامل متعددی نظیر تحولات صنعتی تولید ماشین ،بسط تخصصها ، توسعه کارگاه ها وکارخانه های جدید موجب شده است که خانواده گسترده به خانواده مستقل ومحدود تبدیل شود و از نظر شماره اعضاء ، مسئولیت تربیتی خانواده هم تغییر کند (گروهی از مؤلفان ،1384).
2-5-2- کار کرد های خانواده :
خانواده در گذشته دارای کنشهای متعددی بوده و هنوز هم تأمین ارزشهای مختلفی در محیط خانواده صورت می گیرد .لکن کنش های خانواده در طی زمان دچار تغییر وتحول شده است .در جوامع شرقی بخصوص در جوامع اسلامی خانواده زنجیره ی ارتباطی اجتماع و تضمین کننده آرامش ثبات جامعه بوده است .در میان افراد خانواده اعتماد متقابل وجود داشته وعلایق شدید عاطفی آنان را به هم پیوند می داده و خانواده کانون اصلی ایمنی ، مهر و محبت بوده است .سایه گسترده خانواده ، اعضاء آنرا در مقابل ناملایمات روزگار مصون نگه می داشته به خصوص فراگیری بسیاری از احکام عبادی واعتقادی دینی وحتی آموزش های شغلی وتخصصی از طریق خانواده انجام می گرفت .
به طور کلی می توان گفت که در جهان اسلام خانواده 7 نقش یا کارکرد عمده اجتماعی را برعهده دارد.
1-کارکرد زیستی وتولید مثل
2-پرورش ، تربیت وآموزش کودکان
3-ایجادجهان بینی و تعهددینی
4-ارضای نیازهای عاطفی
5-تأمین امنیت جسمی وروحی
6-کارکرداقتصادی وتولیدی
7-ایجاد مهارت های شغلی در زمینه کسب شغل ومقام اجتماعی (صادقی وحمیدی ،1382).
2-5-3- کارکرد های اصلی خانواده در حوزه تعلیم وتربیت :
خانواده به عنوان اولین نهاد تربیتی ،دارای قابلیتها و کارکرد های فراوانی در عرصه تعلیم وتربیت است که مهم ترین آنها عبارتند از:
1- ایفای نقش تکلیفی در حیطه آموزش رسمی مدرسه (تقویت و توسعه آموزشهای مدرسه ای در خانواده )
2- تبیین و ترغیب الگوگرایی در فرزندان به منظور همانند سازی مطلوب
3- تلاش برای هماهنگی و همگرایی میان ارزشهای اخلاقی خانه و مدرسه به منظور تعمیق و تقویت وجدان اخلاقی فرزندان
4- اعتماد سازی در فرزندان به منظور تحقق الگو پذیری فرزندان ازوالدین ایجادهماهنگی وهمگرایی در خصوص فعالیت های تربیتی با برنامه های مکمل وفوق برنامه مدرسه (شرفی، 1387) .
2-5-4- اشکال مختلف خانواده و خصوصیات آنها :
1- خانواده مادر سالاری : تسلط درخانواده از آن زنان بوده است .
2- خانواده پدر سالاری : در این خانواده مرد حاکم مطلق بوده و همه ی اعضای خانواده برتری پدر را قبول داشته اند .
3- خانواده گسترده : نمونه این خانواده در جوامع شرقی وجود داشته است در این نظام خانواده ، فرزند پس از ازدواج در خانه والدین می ماندند و به اتفاق همسران وفرزندان خود در خانه پدر و مادر زندگی می کردند.
4- خانواده هسته ای : از زن و شوهر و فرزندان تشکیل می شود و دراین نظام فرزندان به محض بزرگ شدن و پس از ازدواج ویا برخورداری ازامکانات اشتغال خانواده جدا گانه ای را تشکیل می دهند (همان منبع 1384).
2-5-5- الگوهای تعاملی خانواده :
مهترین الگوهای تعا مل خانواده عبارتند از :
الف) الگوی پذیرا و پویا
ب) الگوی وابسته
ج) الگوی سلطه گر
د) الگوی مقابله ای
ه) الگوی کناره گیر
و) الگوی نامنسجم
الف) الگوی پذیرا وپویا :در این الگو یک رابطه عقلی وعاطفی مناسب بین افراد برقرار است مهترین خطوط ارتباطی بین آنان همین رابطه عقلی وعاطفی است .
ب) الگوی وابسته : این الگو به شکل ظاهری با الگوی پذیرا وپویا تفاوتی ندارد جزء اینکه رابطه بین اعضاء در این خانواده ، به طور عمده عاطفی است . مهمترین خطوط ارتباطی بین آنان همین رابطه عاطفی است وجنبه های عقلانی این ارتباط به شدت تحت تأثیر روابط عاطفی اعضاء است .
ج) الگوی سلطه گر : سلطه گری در خانواده ها به یکی از سه شکل زیر صورت می گیرد :
1- سلطه متمرکز: در این الگو یک فرد بر تمامی اعضاءخانواده تسلط دارد .
2- سلطه سلسله مراتبی : در این الگو یک فرد بر تمامی اعضاء خانواده سلطه دارد علاوه براین فرد : فرد دیگری نیز در سلسله مراتب سلطه وجود دارد که در غیاب او بر سایرین سلطه گری دارد .
3- سلطه توزیع شده : در این الگو دو فرد براعضاءخانواده سلطه دارند ، هر یک از آنان بر افراد خاصی
د) الگوی مقابله ای : در این الگو بین اعضاءخانواده تعارض ، ضدیت ، لجبازی و تلافی جویی حاکم است کنش های متقابل ، شکل مکمل ندارد ، بلکه هر فردی رفتاری تلافی جویانه در مقابل فرد دیگر دارد . الگوی مقابله ای از ابتدا ی زندگی وجود ندارد ، بلکه پیش از شکست الگو های دیگر شکل می گیرد .
ه) الگوی تعاملی کناره گیری : در این الگو افراد تا حد ممکن از یکدیگر دور می شوند . در این الگو اعضاءخانواده به دلایلی چون هم خونی ، پیوستگی های سببی ،الزام های اقتصادی واجتماعی ناگزیر از زندگی با یکدیگر هستند .
و) الگوی نامنسجم : در این الگو چیزی که قابل اتکا ء است ، متغییر بودن هر رفتار وتصمیم وقول وقرار است)احمدی،1383).
2-5-6- دیدگاه های اساسی خانواده:
خانواده به طور سنتی ،به عنوان واحد اصلی تأمین کننده امکان تربیت اجتماعی فرزندان خردسال و نوجوان و حامی سنن فرهنگی تلقی می شود رشد وتکامل فرد به عنوان عضوی از خانواده وهم چنین خانواده به عنوان یک کل، یکی از مهمترین مسائلی است که در مطالعه خانواده لازم است به آن پرداخته شود .خانواده به خاطر پیچیدگی روابط اجتماعی زندگی امروزی ، به خصوص در مقاطع حساس دوران رشد نیازمند به کمک های حرفه ای از سوی نهاد های دیگر با تعلیم وتربیت است . رشد و تکامل فرد خانواده از سه دیدگاه فردی ، اجتماعی و تاریخی قابل بررسی است .(شریعتمداری ،1387).
2-5-6-1- دیدگاه فردی:
از دیدگاه اول ،اعضای خانواده با بحرانهای رشد و تکامل قابل پیش بینی مواجعه می شوند .خانواده ها در برخورد با این بحران ها ممکن است احساس تنهایی کنند . تصور غالب خانواده ها براین است که تنها آنها با این مشکلات درگیرند . ارتباط خانه ومدرسه و دعوت از خانواده ها درفضای صمیمانه که در آن امکان انتقال تجارب خانوادگی وجود دارد .این نتیجه را به دنبال دارد که خانواده ها ، نسبت به این بعد احساس وافع بینانه تری پیدا می کنند . یعنی احساس از فراگیر بودن این مسائل و بحرانها. به خصوص اگر جلسات آموزش خانواده ها حداقل



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید