دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گروه علوم اجتمایی
گرایش: پژوهشگری
عنوان:
فراتحلیل تحقیقات انجام گرفته در زمینه درگیری های دسته جمعی
استاد راهنما :
دکتر صمد عابدینی
استاد مشاور:
جناب آقای ابراهیمی
نگارش:
پروین قلیزاده
تابستان 1392
دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال
باسمه تعالی
از رساله آقای / خانم …………………………………. در جلسه مورخ ………………… با حضور امضاء کنندگان ذیل دفاع بعمل آمد و با نمره …………………………. و درجه ………………………. مورد تصویب قرار گرفت .
1- استاد راهنما دکتر ………………………………………. امضاء
2- استاد مشاور دکتر ………………………………………. امضاء
3- استاد داور دکتر ……………………………………….. امضاء
4- مدیرگروه آموزشی دکتر ……………………………… امضاء
5- نماینده معاونت پژوهشی ………………………………. امضاء

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
فصل اول: کلیات پژوهش
1-1 مقدمه:3
1-2 بیان مسأ له4
1-3 ضرورت انجام تحقیق7
1-4 اهداف تحقیق8
1-5 فرضیه های تحقیق9
فصل دوم: پیشینه و ادبیات پژوهش
2-1 پیشینه تحقیق11
2-1-1 مطالعات داخلی پیرامون تحقیق11
2-1-2 پیشینه خارجی تحقیق15
2-2 ادبیات تحقیق17
2-2-1مقدمه:17
2-2-2 مفهوم نزاع دسته جمعی:18
2-2-3 تحليل عوامل موثر بر خشونت، پرخاشگري و نزاع هاي دسته جمعی20
2-2-4 جایگاه نزاع در فرهنگ دینی23
2-2-5راهکارهای کاهش نزاع دسته جمعی25
2-2-5-1جامعه سازی یا آداب معاشرت با مردم برای پیشگیری از نزاع26
2-2-5-2 نقش طوایف در پیشگیری از نزاع دسته جمعی26
2-3 نظریه های مرتبط با تحقیق27
2-3-1 مبانی نظری روان شناسان و جامعه شناسان در خصوص نزاع28
2-3-2 طرفداران ذاتی بودن پرخاشگری30
2-3-2-1 فرضیه ناکامی پرخاشگری31
2-3-2-2 نظریه لورنس(غریزی بودن نزاع و پرخاشگری)32
2-3-2-3 نظریه می یر(علل زیستی – روانی نزاع و پرخاشگری32
2-4-1طرفداران منشا اجتماعی پرخاشگری33
2-4-1-1 نظریه هایی با دلایل ناسازگاری33
2-4-1-2 منابع مورد منازعه:33
2-4-1-3 نقش هاي ناسازگار34
2-4-1-4 ارزش هاي ناسازگار34
2-4-1-5 الگوي كنترل اجتماعي هيرشي35
2-4-1-6 نظریه منابع35
2-4-1-7 نظریه تضاد36
2-4-1-8نهادهای مبتنی بر اطلاعات:36
2-4-1-9 تضادهای مبتنی بر منافع:37
2-4-1-10 تضادهای ساختاری37
2-4-1-11 تضادهای ارزشی37
2-4-1-12 نظریه ناکامی ستیزه جویی دولارد37
2-4-1-13نظریه رابرت کینگ مرتون38
2-5-1-14 نظریه رایان38
2-4-1-15 نظریه پیوند افتراقی ساترلند39
2-4-1-16 نظریه کلوارد و اهلین39
2-5-1 نظریه مارکسیستی40
2-5-2نظریه غیر مارکسیستی40
2-5-3 نظریه ساختی- کارکردی41
2-5-4 نظریه آسیب شناسی اجتماعی41
2-5-5 نظریه بی سازمانی اجتماعی42
2-5-6 تئوری یادگیری اجتماعی42
2-6جمع بندی:43
فصل سوم: روش شناسي تحقيق
3-1 مقدمه46
3-2 نوع روش تحقیق:47
3-3 روش گرد آوری اطلاعات48
3-4 ابزار گردآوری اطلاعات48
3-5 روش تجزیه وتحلیل اطلاعات49
فصل چهارم:تجزيه و تحليل اطلاعات
4-1مقدمه52
4-2 یافته های توصیفی53
4-3 بررسی فرضیه ها58
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1مقدمه :72
5-2 نتیجه گیری :73
5-3 پیشنهادات:77
5-3-1 سایر پیشنهادت کاربردی:78
فهرست منابع داخلی82
فهرست جداول
جدول شماره 4-1: فرمول محاسبه اندازه اثر بر اساس آمار مورد استفاده52
جدول شماره 4-2: اطلاعات تفصيلی پيرامون پژوهشهای مورد استفاده در فراتحليل54
جدول شماره 4-3: توزیع فراوانی مقطع زمانی انجام تحقیقات بررسی شده55
جدول شماره 4-4: توزیع فراوانی تعداد فرضیه های مورد بررسی56
جدول شماره 4-5: توزیع فراوانی روش گردآوری اطلاعات56
جدول شماره 4-6: توزیع فراوانی آمارهاي استفاده شده در تحقيقات مورد بررسي57
جدول شماره 4-7: اندازه اثر تحقیقات مرتبط(متغیر مستقل: سن)58
جدول4-8: نتایج تحلیل واریانس ANOVA(متغیر مستقل: سن)59
جدول4-9: نتایج آزمون توکی مقایسه چندگانه میانگین اندازه اثر تحقیقات بررسی شده59
جدول شماره 4-10: اندازه اثر تحقیقات مرتبط(متغیر مستقل: جنسیت)60
جدول4-11: نتایج تحلیل واریانس ANOVA(متغیر مستقل: جنسیت)61
جدول4-12 : نتایج آزمون توکی مقایسه چندگانه میانگین اندازه اثر تحقیقات بررسی شده(متغیر مستقل: جنسیت)61
جدول شماره 4-13: اندازه اثر تحقیقات مرتبط62
جدول شماره 4-14: اندازه اثر تحقیقات مرتبط(متغیر مستقل: عوامل فرهنگی، اختلافات خانوادگی و ملکی)63
جدول4-15 : نتایج تحلیل واریانس ANOVA(متغیر مستقل: عوامل فرهنگی، اختلافات خانوادگی و ملکی)63
جدول شماره 4-16: اندازه اثر تحقیقات مرتبط(متغیر مستقل: احساس محرومیت و آنومی)64
جدول4-17: نتایج تحلیل واریانس ANOVA(بر حسب عامل آنومی)64
جدول4-18 : نتایج تحلیل واریانس ANOVA(بر حسب عامل احساس محرومیت)64
جدول شماره 4-19: اندازه اثر تحقیقات مرتبط65
جدول4-20 : نتایج تحلیل واریانس ANOVA(بر حسب عامل پرخاشگری)65
جدول شماره 4-21: اندازه اثر تحقیقات مرتبط66
جدول4-22: نتایج تحلیل واریانس ANOVA(بر حسب عامل اختلافات قومی یا قومگرایی)66
جدول4-23 : نتایج آزمون توکی مقایسه چندگانه میانگین اندازه اثر تحقیقات بررسی شده67
جدول شماره 4-24: اندازه اثر تحقیقات مرتبط68
جدول4-25: نتایج تحلیل واریانس ANOVA(بر حسب عامل اختلافات قومی یا قومگرایی)68
جدول شماره 4-26: اندازه اثر تحقیقات مرتبط(متغیر مستقل: پایگاه اجتماعی-اقتصادی)69
جدول4-27 : نتایج تحلیل واریانس ANOVA(متغیر مستقل: پایگاه اجتماعی-اقتصادی)69
جدول4-28 : نتایج آزمون توکی مقایسه چندگانه میانگین اندازه اثر تحقیقات بررسی شده (متغیر مستقل: پایگاه اجتماعی-اقتصادی)70
فهرست نمودار
نمودار 4-1: مقطع زمانی انجام تحقیق55
نمودار 4-2: آماره هاي مورد استفاده در تحقيقات57
چکیده:
فراتحلیل حاضر، کوششی است برای تحلیل مجدد مجموعه ای از این پژوهشهای آسیب شناختی در زمینه عوامل موثر بر نزاع دسته جمعي، در تحقیق حاضر برای فراتحلیل تحقیقات انجام گرفته ابتدا اندازه اثر بر حسب رويكرد تحليل و آماره مورد استفاده تعيين شدند،سپس برای تعیین میزان رابطه بین متغیرهای مستقل تحقیق با متغیر وابسته از آزمون واريانس و توکی استفاده شد. طبق نتايج بدست آمده سن در گرایش به نزاع تاثیر دارد. مردان بيش از زنان به نزاع دسته جمعي گرايش دارند. بين میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با سطح تحصیلات رابطه معناداری وجود ندارد و در تمامي تحقيقات بررسي شده دارندگان تحصيلات بالاتر گرايش كمتري به نزاع دارند. همچنين بین میانگین اندازه اثر با پایگاه اجتماعی-اقتصادی پاسخگویان رابطه معنادار و معكوسي وجود دارد.
در رابطه با متغير عوامل موثر در نزاع گفتني است:هر سه عامل فرهنگی، اختلافات خانوادگی و اختلافات ملکی در گرایش به نزاع، تاثیر متفاوتی دارند. تاثیر احساس محرومیت در میزان گرایش به نزاع در تحقیق انجام گرفته در لردگان بیش از شهر اهواز است . بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با آنومی رابطه معناداری وجود دارد لازم به ذکر اندازه اثر بدست آمده در حد متوسط است. تاثیر پرخاشگری در میزان گرایش به نزاع در تحقیق انجام گرفته در لردگان بیش از شهر اهواز است. اختلاقات قومی برحسب مناطق محتلف تاثیر متفاوتی بر گرایش به نزاع دارد و اندازه اثر قومگرايي در شهر خدابنده کمتر از متوسط و در اهواز، ايلام و لردگان بالاتر از متوسط است.
كليدواژه: فراتحليل، اندازه اثر، نزاع دسته جمعي
فصـل اول
کلیـات پژوهـش
1-1 مقدمه:
پديده نزاع و درگيري در جامعه از آن دسته آسيب هايي است كه با ايجاد اخلال در روابط اجتماعي، فضايي آكنده از بغض، كينه و دشمني را در ميان افراد به وجود مي آورد كه اين امر با زمينه سازي براي ايجاد نزاع و تنشهاي بعدي، جامعه را از نظر مادي و معنوي متضرر مي سازد و همواره مواجهه با آن مورد توجه متوليان نظم و امنيت اجتماعي بوده است(پورافكاري،3:1383). نزاع بطور اعم وصورت جمعی آن بطور اخص در هر جامعه ای همیشه بعنوان یکی از مسائل اجتماعی مطرح بوده است و در صورتیکه عمومیت پیدا نموده و موجبات جریحه دار شدن افکار عمومی گردد بعنوان یک جرم از لحاظ جامعه شناختی بدان پرداخته می شود.
در حوزه علوم انسانی و اجتماعی روشهای متعددی برای تحقیق و شناخت واقعیت و پدیدههای اجتماعی وجود دارد. فراتحلیل یکی از این روش هاست. فراتحلیل یکی از روشهای توصیفی است که تحقیقات انجام شده را ارزیابی می کند. فراتحلیل عبارت است از تحلیل آماری بسیاری از مطالعات و تحقیقات منفرد در حوزه ای معین به منظور ترکیب و یکپارچه سازی نتایج آنها. در فراتحلیل تحقیقات موجود، تاکید بر ترکیب و یکپارچه سازی نتایج آنها جهت استفاده علمی و کاربردی است. بنابراین فراتحلیل، مقایسه نتایج تحقیقات دیگران است. یعنی اینکه از تحقیقات و نتایج تحقیقات و تحلیل موجود، تحلیل دیگری عرضه کنیم. این فراتحلیل شامل کلیه مراحل تحقیق یعنی نظریه، روش، نتایج و …است. در روش فراتحلیل ابتدا از طریق شکستن اجزای کل به ماوراء و فراتر از کل اولیه می رسیم، سپس تحلیل اولیه را به نحوی منتقل یا تبدیل می کنیم که یافته های نامناسب در چارچوبی قابل قبول قرار گیرند و سرانجام، تحلیلهای ترکیب شده اطلاعاتی را نشان می دهند که اطلاعات اولیه نشان نداده باشند. در عمل، ابتدا اطلاعات از منابع اولیه استخراج و سپس با یکدیگر ترکیب می شوند و سرانجام یک کل جدید را تشکیل می دهند.
در اين فصل به بررسيكليات تحقيق پرداخته مي شود و خواننده را با حوزه مورد مطالعه آگاه مي سازد. پس از معرفی و طرح مسأله اصلي تحقيق، به طور مختصر به تشريح و بيان اهمیت موضوع پرداخته ميشود. در مورد مساله، مباحثی مطرح مي گردد كه خواننده را براي فرضیات، سوالات و اهداف تحقيق، هدایت مي نماید. در ادامه ضرورت انجام تحقيق مورد بررسي قرار ميگيرد. سپس فرضیات، اهداف تحقيق و در پایان پیشینه تحقیق ارائه می گردد.
1-2 بیان مسأله
وقوع جرائم مختلف در اجتماع از جمله نزاع اگر تمام علت سلب یا کاهش امنیت اجتماعی به حساب نیاید ، بدون تردید یکی از مهم ترین علل آن می باشد در واقع رابطۀ وقوع جرم و امنیت اجتماعی رابطه اي معکوس می باشد. هر چه جرائم بیشتر گردد امنیت اجتماعی کمتر می شود. از همین رو باید مقابله با پديده هاي ناامني از قبيل نزاع دسته جمعي را مساوي با تلاش براي ایجاد امنیت اجتماعی جامعه تلقی نمود. امنیت را در ابعاد و زوایای مختلفی از جمله بعد عینی (امنیت واقعی) و بعد ذهنی (احساس امنیت) می‌توان بررسی و تحلیل کرد، به عبارتي وقوع نزاع دسته جمعي علاوه بر سلب امنيت فيزيكي و عيني افراد جامعه، زمينه ساز سلب امنيت ذهني و آسايش اجتماعي اعضاي يك جامعه نيز محسوب مي گردد. مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه ضریب امنیت شهروندان ایرانی بیشتر از ضریب امنیت شهروندان استرالیایی و انگلیسی است، اما احساس امنیت شهروندان ایرانی کمتر از احساس امنیت شهروندان استرالیا و انگلیس می باشد. نتیجه این که احساس امنیت اگرچه با میزان جرم یا ضریب امنیتی موجود در جامعه ارتباط دارد، ولی به عوامل دیگری نیز بستگی دارد(نشریه امنیت، 1379، ش 11و12).
درگيري هاي قومي و نزاع هاي جمعي در هر دور ه اي از تاريخ وجود داشته و در جوامع سنتي و ايلي اين موضوع بيشتر نمود داشته بنابراين، نزاع در هر جا معه هميشه به عنوان يكي از مسائل اجتماعي مطرح بوده است(پورافكاري،1383). اساساً آسيبهاي اجتماعي ناشي از روابط ناسالم انساني است كه بنيانهاي جامعه را به طور جدي تهديد ميكند و مانع تحقق نيازمنديها و تقاضاهاي افراد كثيري ميگردد. به نظر ميرسد آسيب اجتماعي وقتي به وجود ميآيد كه نهادهاي تنظيم كننده روابط بين افراد با شكست روبرو شده و دچار تزلزل شوند كه نتيجه آن شكلگيري شكافهاي عميق بين افراد است. در چنين وضعيتي قوانين تنظيم كننده روابط انسانها مورد بي احترامي قرار ميگيرند و متزلزل ميشوند زيرا قانونمندي و پذيرش قانون ريشه در ساختارهاي جامعه دارد و در رابطه با فرهنگ عمومي جامعه قابل بررسي است(ماهرویی ، 1381) .
نزاع و درگیری از جمله ناهنجاری های متداول جوامع بشری است که به دلیل سابقه وقوع آن در جوامع و اثرگذاری منفی در جامعه محور قانون گذاراسلامی قرار گرفته است اگر از تاثیر مخرب آن بر امنیت شخصی و جسمانی بر افراد بگذریم جامعه نیز در برخورد با درگیری و نزاع امنیت روانی و اجتماعی خود را بر باد رفته میداند اما نزاع دسته جمعی از جمله اقسام درگیری و نزاع هایی هست که در جامعه ی ایرانی به ویژه اجتماعات عشیره ای متداول است . گاه تمسخر و توهين به باورها و عقايد ديگران به درگيري‌هاي قبيله‌اي مي‌انجامد. تعصب كوركورانه نسبت به قوم و قبيله نيز به علل فرهنگي افزوده مي‌گردد، درگيري، گاه ريشه در باورها و عقايد مذهبي و غير مذهبي دارد. درگيري دسته‌جمعي، از جرايم شايع در مناطق حاشيه‌اي است؛ زيرا ساكنين اين مناطق معمولا مهاجران روستاها و ايل‌ها هستند و در مواردي، به سبب درگيري‌هاي جزئي حادث شده بين دو نفر – حتي ميان كودكان- نزاعهاي دسته جمعي شديدي اتفاق مي‌افتد كه معمولاً منجر به كشته يا زخمي شدن عده‌اي از طرفين تنازع مي‌شود. در دلفان، اين باور غلط رايج است كه پسر اجاق خانه است «جامعه‌اي كه پسر، بيشتر از دختر توليد مي‌كند به گونه اي تناقض آميز براي همسر گزيني به جنگ متوسل مي شود»(بيتس،1387).
نزاع بطور اعم وصورت جمعی آن بطور اخص در هر جامعه ای همیشه بعنوان یکی از مسائل اجتماعی مطرح بوده است و در صورتیکه عمومیت پیدا نموده و موجبات جریحه دار شدن افکار عمومی گردد بعنوان یک جرم از لحاظ جامعه شناختی بدان پرداخته می شود. کما اینکه طبق قانون مجازات اسلامی هر گونه درگیری و نزاع جمعی از لحاظ قانونی جرم بوده وطبق  ماده 615 – هرگاه عده اي با يكديگر منازعه نمايند هريك از شركت كنندگان در نزاع حسب مورد به مجازات محكوم ميشوند (گلدوزیان،1383).
 در این تحقيق مساله نزاع جمعی بعنوان یک واقعبت اجتماعی بصورت فراتحليل مورد کاووش قرار گرفته و به عوامل موثر بر شکل گیری و همچنین دلایل استمرار بخش آن پرداخته شده است. هدف از فراتحلیل این است که چگونه می توان نتایج پژوهش های انجام شده و نظریه های صورت بندی شده را درعمل به کار برد. رویکردی که با ادغام و ترکیب پژوهش ها تحت عنوان فراتحلیل توجه دارد، چیزی بیش از تحلیل داده ها است . در اين تحقيق 7 تحقيق زير براي تحليل انتخاب شدند.
1. بررسي عوامل مؤثر بر تمايلات بالقوه به نزا عهاي دسته جمعي در شهرستان خدابنده،1390
2. بررسی اختلافات و نزاع های جمعی و عوامل موثر در پیشگیری و کنترل آن در استان چهار محال و بختیاری،1382
3. بررسي جامعه شناختي عوامل مؤثر بر ميزان گرايش به نزاع دسته جمعي (مورد مطالعه شهر اهواز)، 1388
4. تبيين جامعه شناختي ميزان گرايش به نزاع دسته جمعي در استان ايلام، 1386
5. ميزان گرايش به نزاع جمعى در ميان مردان 15 تا 65 سال شهرستان بويراحمد و عوامل مؤثر بر آن 1389
6. مطالعه رابطه عوامل فرهنگى اجتماعى با نزاعهاى دسته جمعى، قومى و قبيله اى در شهرستان لردگان، 1388
7. ریشه یابی نزاع های دسته جمعی(مرود مطالعه روستاهای کویچ وافشرد از توابع بخش خواجه در استان آذربایجان شرقی)، 1388
در مجموع تحقيق حاضر بدنبال پاسخگوئي به سوال هاي اصلي زير می باشد:
كدام عوامل بيشترين تاثير را بر روي نزاع دسته جمعي دارد؟
توزيع متغيرها در تحقيقات مورد بررسي به چه شكلي مي باشد؟
رابطه بين اندازه اثر تحقيقات صورت گرفته چگونه است؟
ميانگين اندازه اثر در پ‍ژوهشهاي صورت يافته چگونه است؟
1-3 ضرورت انجام تحقیق
نزاع دسته جمعی به عنوان یکی از مسائل اجتماعی نه تنها متاثر از جنبه های مختلف حیات بشری است بلکه بر آنها تاثیر گذار خواهد بود. این امر یکی از معضلات جامعه است که به ویژه در مناطق ایلی و عشیره ای به صورت جدید تر مطرح است. بسیاری از این نزاع ها موجب مرگ و مجروح شدن افراد زیادی شده است و مشکلات عدیده اجتماعی، روانی و اقتصادی را به وجود آورده است. هرگاه در نزاع های دسته جمعی از سلاح گرم نیز استفاده شود، آمار تلفات اعم از کشته و مجروح افزایش میابد. با ریشه یابی این معضل می توان زمینه ی لازم را برای برنامه ریزی و کنترل آن فراهم کرد( بصیری، ١٣٨٧: ١٢٤). از سوی دیگر “خشونت، رفتاري است كه براي آسيب رساندن به ديگري، از كسي سر مي‌زند و دامنه‌ي آن، از تحقير و توهين، تجاوز و ضرب و جرح تا تخريب اموال و دارايي طرف مقابل و قتل اوگسترده است، خشونت، رفتاري است كه در همه جا مشاهده شده و بر قربانيان آن روز به روز افزوده مي‌گردد و موجب اضطراب مردم و احساس ناامني آن‌ها به ويژه گروه‌هاي آسيب پذير جامعه، مانند: كودكان، سالخوردگان، زنان و گروه هاي اقليت كه قربانيان ستم پذيري و نابرابريهاي اقتصادي و اجتماعي‌اند شده است». (صديق سروستاني، 1385). سي رايت ميلز در اثر ارزنده خود، پيمان جامعه شناسي، يكي از نخستين و گسترده‌ترين تعاريف از مسئله اجتماعي را عرضه مي‌كند؛ وي قوياً استدلال مي‌كند كه وقتي مشكلي در تعداد وسيعي از مردم، تأثير دارد بايد به ماوراي افراد و از اين رو به ساختار اجتماعي، اقتصادي و سياسي جامعه نظر افكنيم(مجموعه مقالات آسيب‌هاي اجتماعي ايران، 1383).
معمولا نزاع دسته جمعی علاوه بر ایجاد فضایی آکنده از خشم و نفرت و کدر کردن روابط انسانی، امنیت انسان را هم از جنبه های مختلف تهدید میکند و به نوعی انسجام جامعه را با مشکل روبرو می سازد. اهمیت موضوع در این است که با توجه به مقایسه آمار جرایم در استان مسئله نزاع دسته جمعی به عنوان یکی از مهم ترین معضلات اجتماعی استان مطرح بوده است طبق اطلاعات به دست آمده بعد از سرقت و مواد مخدر، نزاع دسته جمعی به عنوان سومین اولویت در بحث آسیب های اجتماعی در استان کرمانشاه مطرح است که نیازمند تحقیق و کار عملی برای رفع آن است. بنابراین شواهد و مدارک تحقیق در این زمینه ضروری به نظر میرسد و با توجه به آنکه نزاع دسته جمعی از مسایلی است که معمولا ذهن و وقت مسئولان امنیتی و سیاسی استان را به خود مشغول کرده است قطعا ریشه یابی این معضل و شناسایی مکانیسم های نزاع جمعی و عوامل مستور کننده آن زمینه لازم را برای برنامه ریزی و تسهیل کنترل آن فراهم می آورد به طوری که با شناخت عوامل موثر بر نزاع می توان در جهت رفع مکانیسم های این مسئله بسترهای لازم و مناسب را به منظور حداقل کردن آن فراهم آورد.
از طرفی دیگر قرآن گریم نیز نزاع قبيله‌اي و درگيري دسته جمعي، موضوعي است اجتماعي که خداوند تبارك و تعالي در قرآن مجيد، درباره‌ي آن مي‌فرمايند: “«از خدا و فرستاده‌اش پيروي كنيد و نزاع نكنيد؛ زيرا سست مي‌شويد و شكوه و جلالت شما از ميان مي‌رود” (انفال /4). بنابراين لازم است مساله نزاع دسته جمعی به عنوان پدیده جامعه شناختی مورد بررسی،کنکاش و مداقه قرار بگیرد.
1-4 اهداف تحقیق
مقایسه عوامل تاثیرگذار در نزاع های دسته جمعی
تعیین اندازه اثر عوامل موثر در نزاع دسته جمعی
مقایسه اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده از لحاظ جنسیت، سن،تحصیلات و پايگاه اجتماعي و اقتصادی پاسخگویان
1-5 فرضیه های تحقیق
بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با سن پاسخگویان رابطه معناداری وجود دارد.
بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با جنسیت رابطه معناداری وجود دارد.
بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با عوامل مختلف نزاع دسته جمعی رابطه معناداری وجود دارد.
بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با سطح تحصیلات رابطه معناداری وجود دارد.
بین میانگین اندازه اثر پژوهشهای مورد استفاده با پایگاه اجتماعی-اقتصادی پاسخگویان رابطه معناداری وجود دارد.
فصـل دوم
پیشینه و ادبیات تحقیق
2-1 پیشینه تحقیق
2-1-1 مطالعات داخلی پیرامون تحقیق
آنچه كه تا به حال آورده شد، مباني نظري تبيين گر موضوع مورد بررسي (گرايش به نزاع )بوده است، به همين خاطر براي تأ ييد مباني نظري، از نتايج تحقيقاتي مختلفي نيز به شرح زير استفاده مي گردد:
تي وان 1 و دري بارگ2 در ارتباط با تبيين هاي جامعه شناختي بزهكاري از 50 دانش آموز بزهكار خواستند تا به زبان خودشان علت رفتارهاي بزهكارانه خود نظير دعوا، آسيب رساني به اموال عمومي، دزد ي هاي كوچك، فرار از مدرسه و استفاده از مواد مخدر را توضيح دهند، نتايج حاصله نشان داد كه پاسخ هاي آنان به طرز قابل توجهي با نظريه كنترل اجتماعي قابل تفسير بودند.
تحقيقي با عنوان تحليلي بر تنش هاي قومي در ايران ) توسط دكتر پورافكاري( انجام گرفته است . نتايج اين تحقيق نشان مي دهد مواردي چون تعصبات قومي و …در ايجاد و بروز تنش هاي قومي مؤثر بوده اند.
ساك3(1977) براساس تحقيقات خود به اين نتيجه رسيده است كه والديني كه‌ سابقه زنداني شدن داشته اند، در مقايسه با والديني كه سابقه حبس نداشته اند، داراي فرزنداني با محكوميت هاي جزايي بوده اند.
مك كرد4(1977) نيز مشابه با نتايج تحقيقات قبل به اين نتيجه رسيده بود كه فرزندان داراي والدين با محكوميت هاي جزايي، مستعد انجام اعمال خلاف هنجارهاي رايج جامعه نظير مستی ، خشونت و يا سرقت خواهند بود(لوناردو،2008).
نتايج تحقيقات لوناردو5 نشان مي دهد كه مكانيسم هاي يادگير ي اجتماعي كه معمولاً شبكه هاي اجتماعي نظير دوستان، والدين و … مي باشند، د ر اقدام به رفتارهاي ناهنجار تأثير دارند. همچنين در اين ميان، تأثير والدين كم مسئوليت پذير در ارتكاب به اعمال نابهنجار فرزندانشان، بيشتر از بقيه متغيرهاست.
در كل با مرور نظريه ها و تحقيقات پيشين انجام يافته پيرا مون موضوع مورد مطالعه اين نتيجه به دست مي آيد كه در تبيين هر پديده اجتماعي از جمله گرايش به نزاع هاي دسته جمعي نمي توان تنها به يك عامل نظير كنترل اجتماعي اكتفا كرد، بلكه بايستي عوامل ديگر نيز مد نظر قرار گيرند . به عنوان مثال ، بر طبق تحقيقات فارينقتون و ديگران ، هرچند كنترل والدين در كا هش گرايش فرزندانشان به رفتارهاي ناهنجار تأثيرگذار است، اما كافي نيست، بنابراين بايستي موارد ديگري نيزمورد توجه قرار گيرند )فارينگتون و همكاران،1996).
ریشه یابی نزاع دسته جمعی(مورد مطالعه روستاهای کویچ و افشرد از توابع بخش خواجه در استان آذربایجان شرقی)- دکتر هوشنگ نائینی و تقی جسورخواجه، 1388، دانشگاه تهران
در این تحقیق با مطالعه موردی دو روستا نشان داده شده که در جایی که گروهای اجتماعی متمایز وجود دارد و مبارزه آنها برای کسب قدرت و منابع کمیاب(آب و زمین) در بروز نزاع های دسته جمعی نقش تعیین کننده دارد. از سوی دیگر در جایی دیگر که مبتنی بر نظام خویشاوندی نسبتاً یکپارچه ای است و گروه بندی های متمایز اجتماعی شکل نگرفته است نزاع دسته جمعی به وقوع نمی پیوندد.
عبدالهی و چلبی در سال ۱۳۸۲ در تحقیقی نزاع های جمعی در استان لرستان را مورد بررسی قرار دادند. روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق پیمایشی تحلیل محتوا و اسنادی بوده است. جامعه آماری پژوهش جامعه عشایری، روستایی و شهری استان لرستان بوده است. نتایج تحقیق به شرح زیر است. میزان انسجام عام که از ویژگی های عام به شمار می آید در سطح استان نسبتا ضعیف است و از علل مهم نزاع های جمعی به حساب آمده است. میزان انسجام عام و عام گرایی به ترتیب در مناطق شهری بیشتر از مناطق عشایری است.
اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام در سال ۱۳۵۷ به مطالعه بررسی روش های حل منازعات قومی و منجر به قتل در بین عشایر ایل تبار ایلام پرداخته است. محقق در این مطالعه به این نتیجه رسیده است که: پیشینه زندگی اجتماعی جامعه مورد بررسی نشان میدهد که علی رغم وجود اعتقادات مذهبی و تبیعیت از قوانین حقوقی در مراجع قضایی همواره گروهی از مردم استان با توجه به مناسبات باقی مانده از بافت عشیره ای استان، منازعات خود را تحت تاثیر عرف و سنتهای قومی حل و فصل نموده اند هدف این پژوهش مقایسه نزاع های جمعی و محلی است که آن را می توان بر اساس دیدگاه های نظری مختلف مورد بررسی قرار داد. از آنجا که این موضوع رویکرد جامعه شناسی دارد، لازم است نظریه های مورد استفاده ماهیتی جامعه شناسی داشته باشند. در دیدگاه های جامعه شناسی برای تحلیل این موضوع می توان از نظریه منابع، مبادله و نظریه تضاد استفاده کرد.
تحلیل فضایی بزهکاری شهری با استفاده از مدل تخمین تراکم کرنل مورد مطالعه: جرایم شرارت، نزاع و درگیری در شهر زنجان- دکتر محسن کلانتری و همکاران(1389)پایان نامه کارشناسی ارشد.دانشگاه زنجان
روش تحقیق حاضر تحلیلی – تطبیقی است و نتایج نشان می دهد توزیع جغرافیائی جرایم مورد بررسی در سطح شهر زنجان از نظر آماری توزیعی کاملا متمرکز و خوشه ای دارد، به گونه ای که در محدوده های خاصی از شهر جرایم شرارت، درگیری و نزاع کاملاً متمرکز و کانونی شده است و به عکس سایر مناطق شهر از این نظر پاک و سالم هستند. نارسایی و عدم تناسب شبکه معابر و شبکه های ارتباطی، تعدد و تنوع جمعیت ، فعالیت ها و کارکردها و اصطکاک بیشتر افراد و وجود زمینه خشونت و پرخاش و کمبود برخی امکانات و تجهیزات خدماتی از جمله مشکلات این مناطق از شهر زنجان در مقطع کنونی است.
عوامل مرتبط با مديريت انتظامي نزاع هاي دسته جمعي مسلحانه درشهرستان كهگيلويه،دكتر محمد حيدري، نورعلي اسلام پناه،علمدار لشكري، فصلنامه پژوهش هاي مديريت انتظامي،سال دوم، شماره 4
هدف كلي اين تحقيق بررسي عوامل مرتبط با مديريت انتظامي نزاع هاي دسته جمعي مسلحانه در شهرستان كهگيلويه ازسا ل 1382 تا 1384 بوده كه بر اين اساس يك فرضيه اصلي با عنوان«بين برخي عوامل درون و برون سازماني و مديريت انتظامي نزاع هاي دسته جمعي مسلحانه در شهرستان كهگيلويه رابطه معناداروجود دارد» پيش بيني شده و بر مبناي آن پنج متغير مستقل شامل:1-توانمندي و سرعت عمل پليس؛ 2- آگاهي و معلومات مردم؛3- خلع سلاح عمومي؛ 4-احكام صادره قضائي؛ 5- افراد معتمد و ذي نفوذ طوايف، كه همان پنج فرضيه فرعي هستند مورد بررسي قرار گرفته است.ابتدا مباني نظري از منابع مختلف جمع آوري و بر مبناي آن مدل تحقيق طراحي گرديد.جامعه آماري شامل 35 نفر ازكارشناسان و مسئولان انتظامي، سياسي، امنيتي و قضائي فعال در امر مديريت انتظامي نزاع هاي دسته جمعي مسلحانه به صورت تمام شماري بوده است. پرسشنامه شامل 22 سوال با پاسخ هاي 5 گزينه اي با طيف ليكرت پس از تا ييد روائي و پايائي طراحي و داده ها با استفاده از آمارهاي توصيفي و استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته، كه فرضيات فرعي و فرضيه اصلي مورد تاييد قرار گرفت. در اولويت بندي متغيرهاي مستقل، ارتقاي سطح آگاهي و معلومات مردم بيشترين تاثير و سپس توانمندي و سرعت عمل پليس، احكام صادره قضائي، افراد معتمد و ريش سفيد طوايف، خلع سلاح عمومي در اولويت هاي بعدي قرار گرفته است. علاوه بر آن شاخص هاي هر يك از متغيرها جداگانه اولويت بندي شدند. با توجه به نتايج به دست آمده، پيشنهادهايي نيز جهت بهبود عملكرد نيروي انتظامي ارائه گرديد.
تحلیل جامعه شناختی نزاع جمعی در دلفان، علی رضائیان ، استانداری لرستان،1389
اين تحقيق به تبيين علل و عوامل اجتماعي مؤثر در بروز نزاع هاي دسته جمعي می پردازد و با مطالعه موردي در روستاهاي شهرستان دلفان مشخص شدکه مبارزه افرادبراي کسب قدرت و منابع کمياب (آب وزمين) در بروز نزاع هاي دسته جمعي نقش تعيين کننده دارد. از سوي ديگر هر چه که ميزان آگاهي افراد و نيز سطح فرهنگ آنها بالاتر باشد نزاع دسته جمعي به وقوع نمي پيوندد. در شهرستان دلفان با توجه به اينکه ساختار قبيله اي حکم فرماست ، در کنار هم قرار گرفتن اين طوايف با باورها و انديشه هاي گوناگون با وجود پيامدهاي مثبت، هر از گاهي به دلايلي مختلف به درگيري افرادي از قبايل متفاوت مي انجامد
2-1-2 پیشینه خارجی تحقیق
رایان(2005) در پژوهشی پیرامون بدرفتاری با کودکان و بزهکاری در نوجوانان، به بررسی نقش دوران کودکی افراد در خانواده، در ایجاد افراد بزهکار می پردازند. ارزیابی یافته های پژوهش نشان می دهد که احتمال ارتکاب رفتارهای بزهکارانه توسط کودکانی که سابقه سوء رفتار دارند بیشتر و نرخ بزهکاری آنها ۴۷ درصد بیش از کودکانی است که در دوران کودکی از سوی والدین مورد بی توجهی قرار گرفته اند( رایان،2005: 249-227).
بنتا و همکاران(2005) در پژوهش خود تحت عنوان نقش جنسیت در ایجاد رفتار مجرمانه نقش تفاوت های جنسیتی در جرم و خشونت نشان می دهند که میزان تخلف و به ویژه خشونت در میان پسران بیشتر از دختران است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تفاوت های جنسیتی در توسعه درک اجتماعی، ممکن است به توضیح تفاوت های جنسیتی در جرم و خشونت کمک کند. همچنین یکی از دلایل که دختران میزان تخلف کمتری دارند این است که آنها مهارت های ادراکی اجتماعی را در زندگی زودتر از پسران به دست می آورند و مهارت های اجتماعی گری را بهتر یاد می گیرند( بنتا،2005: 288-263).
لیا و همکاران(2006) در پژوهشی که پیرامون مصرف الکل و بزهکاری بر روی ۹۵۵ نفر از دانش آموزان سه منطقه از کشور کره جنوبی انجام داده اند، به تاثیر نقش همسالان در ارتکاب بزهکاری اشاره می کنند. یافته های پژوهش نشان می دهد که افراد با مصرف الکل سعی در جلب توجه همسالان خود دارند و مصرف الکل و بزهکاری رابطه مثبتی با خطرپذیری و رابطه های خطر آفرین افراد دارند( لیا و همکاران، 2006).
همچنین مطالعاتی در زمینه پرخاشگری و تهاجم پرخاشگری ( اسمیت، 1979: 344-337). انجام شده است.
در ارتباط با سایر پژوهش ها در خارج می توان گفت که بررسی مسائل اجتماعی از عمده ترین مباحث جامعه شناسی است که از اوایل قرن بیستم به ویژه از دهه ی چهل در آمریکا و سپس در سایر کشورهای اروپایی اهمیت یافته است. مرتن اولین فردی بود که به طرح جامعه شناسی مشکلات اجتماعی پرداخت و پس از او در دهه 1960 میلادی تا کنون اکثر جامعه شناسان و روانشناسان و سایر متفکران در این زمینه تحقیق نموده اند( ارمکی، ۱۳۷۷: ۱۳). این صاحب نظران مسئله اجتماعی را به عنوان نزاع دسته جمعی مورد بررسی قرار نداده اند بلکه موضوعاتی تحت عنوان خشونت، تضاد، پرخاشگری و جنایت و… را بررسی کرده اند که به چند مورد اشاره می شود. در مطالعه دورکیم درباره آنومی که آن را نوعی بی سازمانی اجتماعی، اختلال، اغتشاش، گسستگی و بی هنجاری در نظام جمعی می داند و بی هنجاری را به مفهوم فقدان اجماع درباره ی اهداف اجتماعی و انتظارات جمعی و آنچه جامعه به عنوان قواعد الگوهای محمل برای اعضا تصور شده است به کار می برد. بر اساس این تئوری عدم وفاق در مورد هنجارهای اجتماعی و عدم یگانگی و همبستگی اجتماعی عامل بروز انحراف است.
بنابراین نزاع دسته جمعی و سایر اشکال کج رفتاری در اندیشه دورکیم معلول مکانیسم های معین و عوامل اجتماعی مشخص می باشد( تبریزی،۱۳۸۳: ۶۱–۵۴).
مطالعه کلواردواهلین 1960 در مورد باندهای بزهکار که بر طبق استدلال آنها این گونه باندها در اجتماعات خرده فرهنگ که احتمال دست یابی به موفقیت از راه مشروع اندک است به وجود می آید. اتکینسون در مطالعه خود معتقد است که علت اساسی عدم پیرویی از هنجارها، عدم کارکرد قوی سیستم کنترل است. بر اساس تئوری مبادله انگیزه اتکینسون، انسان هنگامی که دست به عمل (A) می زند از یک طرف ارزش (V) آن عمل و از طرف دیگر احتمال(E) اجرای آن عمل بیشتر از ارزش و احتمال اجرای( یا انتظار موقعیت) عمل دیگر(B) می باشد. عمل VA انتظار موقعیت عمل EA> VB+EB ( رفیع پور، ١٣٧٧: ٢٤٧).
2-2 ادبیات تحقیق
2-2-1مقدمه:
تحقیق دربستری ازآگاهی و معلومات گذشته برای کشف مجهولات انجام می شود. ادبیات و مبانی نظری تحقیق، محقق رادرجریان یافتههای دیگران و نظریات مرتبط بامسأله تحقیق قرارمیدهد. به این وسیله محقق نسبت به موضوع اشراف بیشتری پیدامیکند و براطلاعات او در زمینهموضوع مورد مطالعه افزوده میشود. مبانی نظری، دیدمحقق را نسبت به جنبههای مختلف موضوع باز کرده، تکیهگاه محکمی برای استدلال منطقی درزمینه موضوع، دراختیاراوقرارمیدهد. بنابراین مطالعه ادبیات تحقیق، یکی ازمراحل مهم درفرایند انجام تحقیق علمی است(حافظ نیا، 1381).
این فصل بر اساس مقدمه و بیان مسئله که در فصل یک آمده است، بنا نهاده شده است. هدف از این فصل این است که بررسی ادبیات تحقیق در زمینه هایی که تحقیق به آن توجه داشته است صورت گیرد، تا خواننده با آن آشنا گردد. مطالعات مقدماتی نخست به منظور آشنایی محقق با تحقیقاتی که پیشتر درباره مضمون تحقیق انجام گرفته است و نیز امکان تعیین موقعیت تحقیق در دست انجام نسبت به تحقیقات پیشین را به محقق میدهد. در گام بعدی، محقق خواهد توانست چشم اندازی را که به نظرش برای موضوع تحقیقش مناسب تر است تعیین کند. تهیه چکیده هایی با ساختار صحیح اجازه می دهد که ایده های اصلی متون مشاهده شده را استخراج کرده و آن ها را با یکدیگر مقایسه کند(رفیع پور،1382)، به همین دلیل در این بخش ابتدا مفهوم نزاع و نزاع دسته جمعي تبیین میشود. بعد عوامل موثر در نزاع دسته جمعي و ابعاد آن توضيح داده مي شود سپس به بررسی دیدگاههای مختلف در مورد نزاع پرداخته میشود .
2-2-2 مفهوم نزاغ دسته جمعی:
منازعه در اصل نَزَعَ كه مصدر باب مفاعله و براي تقابل و بين الاثنين مطرح مي‌باشد یعنی همه شركت كنندگان مرتكب زد و خورد بشوند حال اگر گروهي صرفاً مضروب واقع بشوند و عكس العملي از خودشان ندهند مشمول شركت در نزاع دسته جمعي نخواهند بود. پس منازعه، زد و خورد عده‌اي [كه حداقل بايد 3 نفر باشند] با عده‌اي ديگر است كه ممكن است فاميل يكديگر باشند. گاه وقوع جنايت در شرايط خاص، علاوه بر مجازات معيّن، موجب كيفر تعزيري هم مي‌گردد. منازعه با يكديگر، شرايط و موقعيت خاصي است كه وقوع جنايت در آن وضعيت، موجب تعزير مي‌باشد. منازعه، درگيري جسمي است و نزاع لفظي را شامل نمي‌شود، و براي تحقق اين جرم حضور بيش از 3 نفر ضروري است(صادقی،1385).
نزاع عبارتست از کشمکش مشهود و از نظر اصولی مستقیماً قابل رؤیت،حداقل بین دو نفر(می یر،1368). نزاع های دسته جمعی درگیری بدنی یا رفتار پرخاشگرانه و ستیزه جویانه جمعی است که حداقل شامل سه نفر است و از این منظر که رد چهارچوب و محدوده روابط متقابل اجتماعی تجلی و بروز می یابند می توان آن را به عنوان یک پدیده اجتماعی تعریف نمود. این پدیده که رفتار جمعی محسوب می شود و در زمره آسیب های اجتماعی قرار دارد(صدیق سروستانی،1385) و در برخی از اجتماعات کوچک و خاصه اجتماعات روستایی رواج دارد. نزاع های دسته جمعی باعث صدمات جسمی و روحی به افراد، تسریع پرخاشگری و خشونت طلبی در تعاملات اجتماعی افراد و سلب احساس امنیت اجتماعی، روحی و روانی و شغلی می شود. از اینرو در جایی که رواج دارد مهم ترین مسئله اجتماعی است و خود ممکن است زمینه ساز آسیب های اجتماعی دیگر چون فروپاشی خانواده ها، خشونت علیه زنان به دلیل وابستگی قومی یا طایفه ای، ازدواج های اجباری و تقویت روحیه پرخاشگری و ستیزه جوئی و ایجاد انواع مزاحمت های ملکی، خانوادگی و ناموسی و تبدیل همبستگی اجتماعی به گسست اجتماعی گردد.
اساساً آسيبهاي اجتماعي ناشي از روابط ناسالم انساني است كه بنيانهاي جامعه را به طور جدي تهديد ميكند و مانع تحقق نيازمنديها و تقاضاهاي افراد كثيري ميگردد. به نظر ميرسد آسيب اجتماعي وقتي به وجود ميآيد كه نهادهاي تنظيم كننده روابط بين افراد با شكست روبرو شده و دچار تزلزل شوند كه نتيجه آن شكلگيري شكافهاي عميق بين افراد است. در چنين وضعيتي قوانين تنظيم كننده روابط انسانها مورد بي احترامي قرار ميگيرند و متزلزل ميشوند زيرا قانونمندي و پذيرش قانون ريشه در ساختارهاي جامعه دارد و در رابطه با فرهنگ عمومي جامعه قابل بررسی است(کلانتری و دیگران،1384)
پديده نزاع و درگيري در جامعه از آن دسته آسيبهايي است كه با ايجاد اخلال در روابط اجتماعي، فضايي آكنده از بغض، كينه و دشمني را در ميان افراد به وجود ميآورد كه اين امر با زمينه سازي براي ايجاد نزاع و تنشهاي بعدي، جامعه را از نظر مادي و معنوي متضرر ميسازد. اين پديده در كشور ما كه داراي بافت جمعيتي چند قوميتي ميباشد به عنوان پديده اي مسئله ساز ظاهر ميشود. پديده نزاعهاي جمعي در مناطقي از كشور كه به شدت متأثر از ارزشهاي سنتي و طايفه اي خود ميباشند و گرايش و پايبندي كمتري نسبت به قانون دارند، بيشتر مشهود است. از سوي ديگر، متأسفانه هنوز خشونت و نزاع از جمله موضوعاتي است كه در فرهنگ بعضي از هموطنان، شاخص قدرت و يا دفاع از منزلت اجتماعي و فرهنگي و حيثيت خانوادگي محسوب ميشود(پورافکاری،1383).
نزاع جمعي، از جمله مسائل اجتماعي است كه علاوه بر ايجاد فضايي آكنده از خشم و نفرت و مختل كردن روابط انساني، امنيت انساني ر ا از جنبه هاي مختلف تهديد كرده، بر ثبات اجتماعي خدشه وارد مي سازد؛ انسان ها در طول تاريخ حيات اجتماعي خويش بر اساس زمينه هاي اجتماعي و فرهنگي و تحت تأثير شرايط اقتصادي، سياسي  و ارزش هاي حاكم بر جامعه، تنوعاتي از رويارويي ها و تقابلات مثبت و منفي فردي، گروهي و بين گروهي را تجربه كرده اند. گاه در تضاد، ستيزه و نزاع با همديگر به سر برده و گاه در صلح، آرامش و نوع دوستي بوده اند. آن چه كه مسئله آفرين است وجود تضاد ها و رويارويي هاي خشونت آميز در بين افراد و گروه ها مي باشد.
2-2-3 تحليل عوامل موثر بر خشونت، پرخاشگري و نزاع هاي دسته جمعی
 پدیده نزاع در جوامع مختلف علت و عوامل گوناگونی دارد.بیشتر علت آن به اجتماعاتی برمی گردد که بافت قبیله ای دارند و به دلیل سنتی بودن و سنتی فکر کردن چنین جوامعی دامنه یک درگیری شاید خیلی کوچک بسیار گسترده شده و باعث درگیری های رفیعی که بعضاً کشته شدن افراد،نقص عضو،از هم پاشیدگی کانون خانواده، ناراحتی های روانی،تخریب مزارع و منازل و در نهایت ترک دیار شده و می شود.
در جوامع گذشته عصبیت،پیوسته عامل تداوم زندگی گروهی بوده به گونه ای که انسانها نمی توانسته اند به تنهایی و بدون پشتیبانی قبیله، به زیست و بقای خود و خانواده ادامه دهند،در این منطقه نوعی عصبیت که به غرور قومی می انجامد تجلی می نماید و در حقیقت می توان گفت:که به طور کلی دو عامل اصلی از دل آنان سرچشمه گرفته و همواره آنان را به مثابۀ سایه ای تعقیب می نماید که این دو عامل عبارتند از:غرور قومی و کینه توزی مردم نسبت به مسائل خاص که نهایتاً باعث سوق دادن آنها به بی اعتنایی به قانون و دادخواهی فردی می نماید.
 نزاع دسته جمعي، كه اصولاً با ميانگين بالايي در استان هايي كه ساختار ايلي و طايفه اي خود را حفظ كرده اند، مشاهده ميشود، علاوه بر حفظ ساختارهايي در اثر عواملي چون احساس محروميت، تعصب، خاص گرايي، انزواي اجتماعي، توسعه نيافتگي فرهنگي و … به وقوع مي پيوندند. نزاع هاي دسته جمعي پيامد هايي نظير تداخل در نظم عمومي،گسترش روحيه انتقامجويي،گسترش جرائم و آسيب هاي اجتماعي، كاهش عرق ملي در مقابل گرايش هاي قوممدارانه، تهديد احساس امنيت عمومي و مهمتر از همه كاهش احساس امنيت در ميان افراد، كه خود زمينه ايجاد اضطراب و ديگر ناآراميهاي فكري و روحي ميباشد، را به دنبال خواهد داشت.
برخوردهاي ستيزه جويانه اصولا” زاييده شرايط اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي اند، ليكن نتيجه نهايي آنها به پرخاشگري و نزاع منتهي ميشود. از اين رو، اين مساله را مي توان در نظريه هاي ناكامي جستجو كرد. اگرچه،با نظريه هاي ديگري نيز مي توان مرتبط باشد، مانند نظريه هاي نفوذ اجتماعي كه بيانگر تحميل خواسته هاي خود بر ديگران با پرخاشگري است؛نظريه يادگيري اجتماعي ، پرخاشگري را فرايند يادگيري اجتماعي مي داند و نظريه بر چسب كه در آن جامعه به اعمال افراد برچسب ميزند. اماآنچه از ديدگاه جامعه شناسي ميتواند بيش از ديگر نظريه ها ما را ياري مي كند، نظريه مرتون در زمينه ساخت اجتماعي است. به عقيده وي، ناهماهنگي در ساخت اجتماعي،علت انحرافات اجتماعي است، بدين معنا كه هر گاه در جامعه بين اهداف نهادي شده و وسايل نهادي شده وحدت و هماهنگي نباشد،انسجام و وحدت اجتماعي از بين خواهد رفت و چند نوع رفتار انحرافي بروز خواهد كرد عبارت اند از:
1- ابداع و نوع آوري
2- رسم پرستي و مراسم گرايي
3- عزلت گزيدن و واخوردگي
4- طغيان و سركشي
نوع اول آن، يعني ابداع و نوآوري، بيشتر مي تواند مورد توجه قرار گيرد. وقتي در محيطي اجتماعي،افراد وگروهها نمي تواند از راههاي مطلوب،نهادي شده و مورد قبول جامعه به اهداف خود دسترسي پيداكنند، ناگزيردست به ابتكار و نوآوري ميزنند و ازراههاي غير منطقي و نادرستي كه مخالف موازين پذيرفته شده اجتماعي اند، وارد مي شوند و به طورطبيعي كوتاهترين راه را نيز انتخاب مي كنند.
امروزه با وجود مرحله گذر از سنت به مدرنسيم و در حاليكه مظاهر مدرنيزاسيون در اكثر شئون زندگي ما مشاهده مي شود اما با وجود اين همه دگرگوني هاي اجتماعي و تغييرات فرهنگي،آثار ناگوار پديده اي به نام نزاع هاي محلي و خشونت هاي دسته جمعي كاملا محسوس است. هنوز،خشونت در فرهنگ جمعي ما ،شاخص قدرت و يا دفاع از منزلت اجتماعي – فرهنگي و حيثيت خانوادگي است. هنوز سالیان  سال است كه ساكنان بعضي از روستاها به خاطر غرورهاي بي دليل و بي منطقي كه در فرهنگ آنها از گذشته هاي دور شكل گرفته،آسودگي و امنيت اجتماعي را احساس نكرده اند. اين نزاعهاي جمعي كه با رويارويي پرخاشگرانه و ستيزه جويانه و توأم با خشم،كينه و انتقام صورت مي گيرند ،سبب ضرب وشتم و مجروح و معلول شدن طرف هاي درگير مي شوند و خسارات فراواني نيز به بار ميآورند. همچنین خشونت و ناامني، جنگ و نزاع، برآيند عوامل برون سرشتي و نهادي انسان و زاييده تربيت، هنجار‌ها، تئوري‌ها، ايدئولوژي‌هاي خشونت پرور و اصطکاک منافع افراد و گروه‌هاي بشري است که مي‌توان آن را از بستر حيات جوامع انساني برچيد و ساز واره و نظام اجتماعي تهي از انواع تخاصم‌ها و نزاع‌هاي ويران‌گر، بنا نهاد و روابط مبتني بر تعاون و همکاري را بديل و جايگزين خصومت و دشمني قرار داد.
يكي از عوامل مهم در بروز برخورد و نزاع دسته جمعي، تنوع ريشه هاي قومي و عصبيت كور نسبت به ريشه طايفه اي و عشيره اي است كه در جوامع روستايي نسبت به جوامع شهري بروز و نمود زيادي دارد. عامل مهم ديگري كه مي تواند در نزاع تأثير داشته باشد، تمايلات مادي و حفظ قدرت مالي از طريق در اختيار داشتن املاك و زمين هاي مرغوب روستاست. در اكثر روستاها حدود و ثغور دقيق املاك مشخص نبوده و ازدياد و تكثير نسل ها بين طايفه هاي مختلف و همچنين افراد يك خانواده براي تصاحب زمين هاي بيشتر موجب اختلافات شديدي مي شود.
تحولات جمعيتي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي همراه بوده و هم اينك هم شاهد تحولات گوناگون اجتماعي به ويژه در نقاط شهري است از همين رو شيوع نزاع ، بخصوص نزاعهاي گروهي و دسته جمعي كه تحت تأثير ويژگي هايي چون تنوع طايفه اي ساكنان اين مناطق و حفظ ساختار ايلي و قبيله اي، برخورداري از اجتماعات سنتي و اجتماعات در حال گذار، ظهور ويژگي هاي فرهنگي جديد و خرده فرهنگها و تقابل آنها با فرهنگهاي سنتي، تعصبات سنتي، قانون گريزي، محروميت و حتي شرايط طبيعي و عوامل تاريخي و … قرار گرفته است، آثار زيان باري بر روند توسعه آن خواهد گذاشت. از اين رو، تحليل علمي اين مسئله ، كشف زمينه هاي بروز آن و ارائه راهكارهاي مقابله با آن ضرورتي است كه مي تواند راهنماي مسئولان براي جلوگيري از بروز صحنه هاي



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید