دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تهران شرق
دانشكده علوم انسانی
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد (M.A) گرايش ارتباطات
عنوان :
رابطه گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست
و ویژگیهای کیفیت زندگی شهری (مطالعه موردی منطقه 13پستی)
استاد راهنما :
دكتر فیروز دیندار
استاد مشاور :
دكتر اسماعیل کاووسی
نگارش :
محسن وطن پرست
خرداد1392
با احترام به پدر بزرگوار و مادر عزيز
تقديم به :
همسر عزیز و مهربانم
به پاس همراهی و صبر پایان ناپذیرش

تشکر و سپاس

سپاس بيکران خدای را، که به ما قدرت فهم و نوشتن داد. ايزد يکتائی که در همه حال چراغ اميدی برای شکافتن قلب تيره ظلمت و جهل بوده و انسان را در راه رسيدن به کمال هدايت می نمايد. بی گمان کسی که از لطف و مرحمت بندگان او غافل بماند، شکر خالق را تمام ننموده است. لذا بدين وسيله مراتب امتنان قلبی خود را از پدر و مادرم که هميشه مشوق و ياور من بوده اند، همسرم که در تمامی مراحل تحقيق با صبر و فداکاری خويش پشتيبان من بوده و ساير اعضای خانواده ام ابراز می دارم.
از اساتيد محترم جناب آقايان دکتر فیروز دیندار، دکتر اسماعیل کاووسی و سرکار خانم دکتر کردی و ديگر اساتيد محترمی که هر کدام به نوعی اينجانب را مورد راهنمائی و لطف خويش قرار دادند، سپاسگزارم.
از همکارانم در مجموعه شرکت پست جمهوری اسلامی ايران خصوصاً دوستان عزيزم مقصودی، مشهدی، جلیلی،عباسی، نوروزپور ، راثی، سید جواد هاشمی، شریفی، احمد پور، تاجیک، امیرکیانی، دهقان و نصراله صميمانه قدردانی می نمايم.
در پایان تشکر ويژه خود را از دوست و همکاران بسيار عزيزم، آقایان صالح آچاك و محمد احمدی که علاوه بر ويراستاری اين تحقيق در کليه مراحل اينجانب را از دانش و تجربه خود بهره مند نمودند ابراز می دارم.

فهرست مطالب
صفحه عنوان1چکیده2 فصل اول- کليات پژوهش
– مقدمه3* بيان مسئله پژوهش4* اهميت و ضرورت انجام پژوهش7* اهداف پژوهش8* سوالات تحقیق8* فرضیات تحقیق9* مفاهیم و واژگان12* قلمرو تحقیق12* مدل تحقیق فصل دوم- ادبیات تحقیق13* بخش اول 12* پیشینه و سابقه موضوع پژوهش* بخش دوم16
16* مروری بر تئوری های مرتبط با پژوهش* مقدمه
* پست و نظریه های توسعه
– مفاهیم توسعه
– توسعه
– نوسازی
– نوسازی و توسعه
– مروری اجمالی بر تاریخچه نظریه های توسعه17* 18* 19* 20* 21* فهرست مطالب
صفحه عنوان22 – نظریه های کلاسیک توسعه
– نظریه های مدرن توسعه23* نظریه های پسامدرن توسعه27* نگرش سیستمی نسبت به توسعه30* نظریه های ارتباطات و توسعه30* نظریه های ارتباط برای توسعه31* پارادیم نوسازی32* نظریه ارتباطات و نوسازی33* گذر از جامعه سنتی34* موانع نوسازی و توسعه34 – موانع ایدوئولوژیک34 – موانع انگیزشی35* موانع نهادی35 * موانع تشکیلاتی36* تأثیر عوامل فرهنگی بر اداره امور توسعه37* پست و توسعه
* مقدمه
– پست یک عامل توسعه اجتماعی
– پست یک عامل توسعه فرهنگی
– پست یک عامل توسعه اقتصادی
– بخش سوم
– خدمات ارتباطی پست37* 36* 37* 38* 40* 40* فهرست مطالب
صفحه عنوان40 – مقدمه
– تاریخچه صنعت خدمات پستی در ایران41* فرآیند های عملیاتی پست43* کیفیت و امنیت خدمات47* سطح دسترسی48* تحولات جهانی و اثر آن بر پست48* بررسی تحولات ارتباطات و فناوری اطلاعات و اثر آن بر روی پست49* تأثیر فناوری های ارتباطی بر روی پست50* اینترنت و پست52* تأثیر فناوری ارتباطات بر روی پست54 – علاقه مصرف کنندگان به استفاده از کاغذ56 – نقش فناوری اطلاعات در جانشینی نامه59* بررسی جهانی شدن و اثر آن بر پست61 * تأثیر جهانی شدن بر پست* بخش چهارم63* پست به مفهوم یک نهاد ارتباطی
* مقدمه
– بررسی نقش و جایگاه پست در نظام اجتماعی
– نقش پست در حفظ محیط زیست
– نقش پست در کاهش سفرهای درون شهری
– نقش پست در فرآیند های نظام اداری
– نقش و جایگاه پست در نظام فرهنگی63* 65* 68* 70* 71* 73*
فهرست مطالب
صفحه عنوان73 – بررسی نقش پست در ارتقاء جایگاه فرهنگی عمومی
– بررسی نقش پست در ارتقاء جایگاه تخصصی جامعه75* بررسی نقش پست در تسهیل ارتباطات فرهنگی78* بررسی و نقش و جایگاه پست در نظام اقتصادی79* نقش پست در صرفه جویی و بهره وری81* بررسی نقش و جایگاه پست در نظام سیاسی81* بررسي نقش پست در ارتباط دو سويه سازمان هاي غير دولتي – مردم86* بررسي نقش پست در ارتباط دو سويه بين المللي حکومت ها- مردم87* تحلیل خدمات پستی88* تحليل تاريخ شناختي پست در ايران89 – تحليل فرهنگ شناختي پست در ايران92 – تحليل جامعه شناختي پست در ايران93* مدل ارتباطي در پست * بخش پنجم99* کیفیت زندگی شهری99* مفهوم کیفیت زندگی
– خاستگاه مفهوم کیفیت زندگی
– تعریف کیفیت زندگی
– کیفیت زندگی به مثابه رضایت از زندگی
– تعاریف مبتنی بر وجوه چندگانه
– رویکرد عاملیتی و کیفیت زندگی99* 100* 100* 101* 103* * فهرست مطالب
صفحه عنوان103 – رویکرد مطلوبیت گرایی
– رویکرد ارزش های عام108* رویکرد نیاز محور117* رویکرد ساختاری و کیفیت زندگی118* رویکرد دیالکیتیک دموکراتیک برنارد120* کیفیت فراگیر زندگی برگر- اشمیت و نول122* سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی124* ابعاد کیفیت زندگی شهریفصل سوم- روش شناسی پژوهش* مقدمه125 – نوع و روش اجراي پژوهش126 – روايي و پايايي ابزار سنجش127* جامعه آماري و تعيين حجم نمونه128 * روش‌هاي نمونه‌گيري128* روش تجزيه و تحليل اطلاعاتفصل چهارم- تجزیه و تحلیل پژوهش
– مقدمه
– تجزيه و تحليل توصيفي (ويژگی های جامعه شناختی)
– داده های توصیفی سوالات پرسشنامه
– تجزيه و تحليل استنباطي (بررسي و آزمون فرضيه ها)
125125132
فهرست مطالب
صفحه عنوان142فصل پنجم- نتیجه گیری و پیشنهادات
– بخش اول- نتایج142* یافته های ناشی از ادبیات تحقیق143* یافته های ناشی از گویه های تحقیق144* یافته های ناشی از آزمون فرضیه ها147 – بخش دوم – پیشنهادات147* پیشنهادات ناشی از ادبیات تحقیق148* پیشنهادات ناشی از فرضیه ها150* پیشنهادات برای محققین آتی150 – محدودیت و دشواری های تحقیق152 فهرست منابع و مآخذ
فهرست جدول ها
صفحهعنوان 51تاريخچه اختراع و شيوع نامه الکترونيکيجدول 2- 1 52فنآوري ها جديد تأثير گذار بر پستجدول 2- 270بازار بالقوه فعاليت هاي پستي و سهم شرکت پستجدول 2- 3102حوزه های مختلف بکارگیری مفهوم کیفیت زندگی براساس مطالعه فرانسجدول 2- 4 116فهرست قابلیت های کارکردی پایه ای ناسباومجدول 2-5121کیفیت زندگی و تغییر اجتماعی در دو سطح فردی و اجتماعیجدول 2-6 127ارزيابي پایایی ابزار اندازه گيريجدول 2-3 130توزيع فراواني به تفکيک جنسيت پاسخگويانجدول 4- 1131توزيع فراواني به تفکيک ميزان تحصيلات پاسخگويانجدول 4- 2132جدول توزيع فراواني به تفکيک شغلجدول 4- 3133توزيع فراواني به تفکيک وضعيت تأهل پاسخگويانجدول 4- 4 134توزيع فراواني به تفکيک سن پاسخگويانجدول 4- 5136مقایسه میانگین و انحراف معیارجدول 4-6 137توزیع فراوانی و پاسخ به سوالات گرایش به استفاده از خدمات نوین پستیجدول 4-7 139توزیع فراوانی و پاسخ به سوالات کیفیت زندگی شهریجدول 4-8142آزمون فرضیه رابطه استفاده از خدمات ارتباطی نوین و کیفیت زندگی شهریجدول 4-9143آزمون فرضیه رابطه استفاده از خدمات ارتباطی نوین و کیفیت اقتصادی شهریجدول 4-10144آزمون فرضیه رابطه استفاده از خدمات ارتباطی نوین و کیفیت اجتماعی زندگی شهریجدول 4-11145آزمون فرضیه رابطه استفاده از خدمات ارتباطی نوین و کیفیت محیطی زندگی شهریجدول 4-12
فهرست نمودارها
صفحهعنوان 50زمان مورد نياز (به سال) براي نفوذ رسانه در ميان افراد جامعه آمريکانمودار 2- 1 54نرخ رشد نامه در مقايسه با ساير بديل ها در بازار ارتباطات 2000- 2010نمودار 2- 2 55ترجيح استفاده کنندگان براي دريافت مطالب
نمودار 2- 3 130توزيع فراواني به تفکيک جنسيت پاسخگوياننمودار 4- 1 131توزيع فراواني به تفکيک ميزان تحصيلات پاسخگوياننمودار 4- 2132توزيع فراواني به تفکيک شغل پاسخگوياننمودار 4- 3 133توزيع فراواني به تفکيک وضعيت تأهل پاسخگوياننمودار 4- 4134توزيع فراواني به تفکيک سن پاسخگوياننمودار 4- 5136مقايسه ميانگين ها نمودار 4- 6
فهرست اشکال
صفحهعنوان 12مدل تحقیقشکل 1- 1 44نمایی شماتیک تز فرآیند عملیات پستیشکل 2- 1 59ابعاد جهانی شدنشکل 2- 2 60جنبه فرهنگی جهانی شدن شکل 2- 393مدل ارتباطی ارسطو شکل 2- 4 94مدل ارتباطی لاسولشکل 2- 5 94مدل ارتباطی شانون و ویورشکل 2- 6 97مدل ارتباطی در پستشکل 2- 8 114بازسازی رویکرد قابلیتی سن در زمینه کیفیت زندگیشکل 2- 9

چکيده

«پست» از قديمي ترين نهادهاي بشري و اولين سازمان ارتباطي جهان است. مطالعات تجربي حاكي از آن است كه پست عامل مهمي در امر توسعه ملت ها بوده و بين توسعه بخش پستي و پيشرفت و توسعه کشورها, رابطه همبستگي وجود دارد. همچنين «پست» به عنوان يك عامل زيربنايي در بسياري از حوزه‌هاي زندگي جوامع پيشرفته، نقشي اساسي ايفا نموده است.نگاهي به وضعيت پست كشور حاكي از عدم توسعه و توانمندي مورد انتظار اين سازمان در ايران است. متوسط سرانه ترافيك مرسولات پستي، به عنوان شاخص اصلي ارزيابي توسعه يافتگي پست، در كشورهاي پيشرفته بيش از 500 مرسوله است، اين آمار در كشور ايران به زحمت به عدد 12 مرسوله مي رسد و عملاً پست ايران عملكرد موفق و مورد انتظار خود را ندارد. اين در حالي است كه بر اساس پيش بيني هاي صورت گرفته ترا از سوي ديگر مطالعات انجام شده حاکي از اين نکته است که حجم ترافيک مرسولات پستي در کشور, سالانه در حدود 4 ميليارد فقره مي باشد که تنها قريب به20 درصد آن جذب شبکه پستي کشور مي شود و بقيه توسط عناصر و مؤسسات غير رسمي, مثل پايانه هاي مسافربري يا توسط خود افراد که اصطلاحاً به «خود پستچي گري» تعبير مي شود، انجام مي گيرد. در اين تحقيق ضمن تبيين جايگاه پست به عنوان يک نهاد ارتباطي، بررسي رابطه گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست بر روی ویژگیهای اقتصادی، اجتماعی و محیطی کیفیت زندگی شهری به عنوان اهداف تحقيق، تعريف و پژوهش كتابخانه اي و ميداني براي دستيابي به اين اهداف انجام شده است.روش اجراي تحقيق «پيمايشي» بوده و براي گردآوري اطلاعات براي آزمون فرضيه ها از ابزار «پرسشنامه» استفاده شده است. عمده ترين نتايج تحقيق حاكي از آن است كه بین گرایش به استفاده از خدمات و سرویس های نوین پست و کیفیت زندگی شهری ساکنان منطقه 13 پستی رابطه معنا داری وجود. جهت این رابطه عکس بوده و شدت آن متوسط می باشد.

1-1- مقدمه
اگر چه پيدايش شهر و شهرنشيني به چندين هزار سال پيش از ميلاد مسيح، در دره هاي بزرگ بين النهرين، نيل و چين مي رسد، ليكن انقلاب صنعتي تحولي جديد در عرصه شهرنشيني بود كه منجر به پديد آمدن شهرهاي قارچي،ظهور شهرهاي ميليوني و پيدايش نواحي شهري گرديد.نخستين شهرهاي صنعتي در انگلستان ظاهر شدند چنانكه دود كارخانه ها و تأسيسات صنعتي به فضاي شهري تصويري داد كه تا آن زمان در تاريخ شهرنشيني ديده نشده بود. به تدريج شهرها دو قطبي شدند و مناطق فقيرنشين كارگري با واحدهاي مسکوني آلوده و غيربهداشتي در پيرامون مراكز صنعتي و تجاري شهر ظاهر شدند (شكويي، 1383 : 171 ).
شهرها در سال 2020 جمعيتي معادل 75 درصد کل جهان را در خود جای خواهند داد که تقريبا 2 درصد از فضاي جهان را تشکیل می دهد.شهرها و مناطق شهري با توجه به تمرکز جمعیت، زیرساخت ها، دانش، منابع و فعالیت هاي اقتصادي می توانند نقش بسزایی در تحقق توسعه پایدار و ریشه کن کردن فقر در چارچوب اقتصاد سبز داشته باشند. شهر به عنوان بستر زيست انسان شهرنشين، نيازمند تامين استاندارد هايي است كه در يك مفهوم کلی مي توان آن را استانداردهاي «كيفيت زندگي» ناميد. كيفيت زندگي در واقع مفهومي چند بعدي و پيچيده است كه از سوي متفكران علوم شهري و ساير انديشمندان علوم مختلف مطرح و مورد پژوهش قرار گرفته است. (منصوریان،ارزيابي كيفيت زندگي در نواحي روستايي، 1388:ص43)
مبحث كيفيت زندگي به تازگي در ادبيات توسعه پايدار و برنامه ريزي توسعه اجتماعي و مباحث اقتصاد نوين مطرح شده و جايگاه ويژه اي يافته است و دولت ها در سطح ملي و محلي و نيز موسسات متعددي بر روي سنجش و شاخص سازي آن كار مي كنند و بر اساس مطالعات انجام شده و تحقیقات کارشناسان و محققان مختلف سه عامل فیزیکی، اقتصادي و اجتماعي در کنار یکدیگر به عنوان مهمترین و اصلی ترین شاخص های مفهوم کیفیت زندگی شناسایی شده اند. كمپ و همكاران (Kamp et al., 2003) معتقدند كه توافقي در ادبيات كيفيت زندگي وجود دارد كه براساس آن مولفه هاي فيزيكي، اجتماعي و اقتصادي، اساس اجتماع محلي را تشكيل مي دهند و اين مولفه ها به طور سيستماتيک براي معرفي محتواي مفاهيم قابليت زيست پذيري، پايداري و كيفيت زندگي استفاده شده اند. كامانگي و همكاران (Camagni et al., 1998) نيز به مولفه هاي فيزيكي، اقتصادي و اجتماعي كيفيت زندگي شهری اشاره كرده اند و معتقدند كه تعادل اين مولفه ها، كيفيت زندگي را در هر لحظه از زمان تحت تاثير قرار مي دهد. محققان ديگري از قبيل هاردي (Hardi, 2006) ، ونگ (Wong, 2006) ، رينر (Rinner, 2007) و تالن و همكاران (Talen et al., 2007) نيز اظهار داشته اند كه محيط فيزيكي، اجتماعي و اقتصادي هسته اصلي مطالعه كيفيت زندگي شهری را شكل مي دهند. (رضوانی،توسعه و سنجش شاخص های کیفیت زندگی، 1388:ص21)
در واقع، شهر همانند يك موجود زنده است كه خود را با احتياجات زمان سازگار مي كند. شهرهاي اوليه به آن دليل توسعه يافتند، كه توانستند به احتياجات ساكنان خود پاسخ مثبت دهند. با افزایش جمعیت و رشد و گسترش شهر نشینی، روحیات و شیوه زندگی مردم نیز به تناسب آن تغییر نموده و محدود شدن مردم در برورکراسی های موجود و چارچوب های خاص تعریف شده در زندگی شهری، طبیعتاً مشکلاتی را در زمینه مسائل مختلف از قبیل: سلامت جسمی و روانی شهروندان، ترافیک، آلودگی محیط زیست، اتلاف زمان و هزینه و … بوجود می آورد. تغییر در شکل و ساختار شهرها، با تغییرات خاص در نوع روابط انسان های ساکن در آن همراه بوده است کمرنگ شدن خرده فرهنگ ها و سنت ها و تغییر در مناسبات افراد در همه گروههای اجتماعی، از روابط بین فردی گرفته تا خانواده ها و کل جامعه، در یک تعامل مستمر با گسترش شهر نشینی، اثر گذاری و اثر پذیری متقابلی بر هم داشته و در حقیقت جریان ارتباطات نبض و شریان اصلی حرکت جامعه را تشکیل می دهد که در این راستا وسایل ارتباطی نقش مهمی در بهبود و تسهیل این امور ایفاء می نمایند و تأثیر به سزایی به صورت مستقیم و غیر مستقیم در کاهش مشکلات شهری دارند .(قبول درپست،1386:ص76)
2-1-بیان مسئله پژوهش
یکی از وسایل ارتباطی کارآمد برای تسهیل روابط شهری «پست»می باشد؛ اگرچه فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی با توجه به دسترسی آسان و جذابیت رنگ و بوی ملموس تری برای افراد جامعه دارند و حتی صنعت خدمات پستی را در معرض چالش قرار داده اند، اما همه این وسایل نوین ارتباطی به نوعی وابستگی مستقیم و غیر مستقیمی به شبکه توزیع فیزیکی دارند لذا پست به عنوان قدیمی ترین ابزار ارتباطی با بهره مندی از نقاط دسترسی فروان و شبکه مویرگی توزیع در اقصی نقاط دنیا می تواند نقش اساسی در زمینه ارتباطات فیزیکی و حل مسائل و مشکلات شهری ایفاء نماید . شبکه پست هنوز بزرگترین شبکه توزیع در جهان به شمار می‏رود و روزانه بیش از 600 هزار دفتر پستی در سطح دنیا وظیفه خدمات رسانی به میلیاردها نفر را بر عهده داشته و سالانه ضمن جابجایی بیش از 500 میلیارد نامه و 7 میلیارد امانت، طیف وسیعی از خدمات الکترونیکی، مالی و لجستیکی را ارائه می‌نمایند.وظیفه اصلی پست برقراری ارتباط است، این ارتباط در یکی از حالت های سه گانه زیر صورت می پذیرد:
1- ارتباط مردم با یکدیگر
2- ارتباط مردم با سازمان ها
3- ارتباط سازمان ها با یکدیگر (تحقیقات بنیاد صنعتی ایران،1385:ص 241)
روند بررسی ترافیک پستی و خدمات و فعالیت های ادارات پستی در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته که طبیعتاً از نظر بهره برداری از آخرین فناوری و تکنولوژی های ارتباطی در سطح بالایی می باشند مبین این موضوع است که نه تنها خدمات و فعالیت های پستی در سایه تکنولوژی های جدید رو به فراموشی سپرده نشده اند بلکه همگام با آن ها با تغییر ماهیت به عنوان یک بازو توانا به نقش آفرینی در زمینه ارتباطات می پردازد. ادارات پست، به ‌منظور پاسخ‌گويي به نيازهاي ارتباطاتي ميلياردها نفر از مردم و صاحبان مشاغل، هر روز، به ارائه طيف بي‌شماري از خدمات پستي، اعم از سنتي و نوين، مشغول می باشند. آن ها در واقع، به جای عقب‏نشینی در مقابل فناوري‌هاي نوين، كه تقريبأ هر روز، تفكر موجود از ارتباطات را دستخوش تغيير مي‌كنند، خودشان تغيير يافته و با اين كار نشان مي‌دهند كه آنان نيز مي‌توانند مبتكر ايده‌هاي جديد باشند.
بررسی های انجام شده از سوی اتحادیه جهانی پست1(UPU) حاکی از آن است که هر سفر پستی که توسط موزعین صورت می پذیرد به طور متوسط از 100 سفر شهری جلوگیری می نماید و مردم و سازمان ها با واگذاری امور و فعالیت های خود به واحدهای پستی می توانند از انجام سفرهای غیر ضروری جلوگیری نموده و به صورت مستقیم و غیر مستقیم در کاهش مشکلات شهری نقش آفرینی نمایند.
شهر تهران با توجه به موقعیت خاص جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود به عنوان مرکز اداری کشور ایران محسوب شده و در نقش یک ابر شهر در میان سایر شهرهای مهم جهان مطرح شده است. شهر تهران در سال 1390 بالغ بر 8.4 میلیون نفر را در مساحتی حدود 751 کیلومتر مربع در خود جای داده است و بر اساس آمار اعلام شده از سوی شهرداری تهران روزانه حدود 15 میلیون سفر در شهر تهران انجام می شود. این سفرها را می توان در 4 حوزه اصلی شامل: اداری و شغلی، خرید، تفریحی و آموزشی طبقه بندی نمود . سفرهای درون شهری، بویژه در شهری همانند تهران، چالش ها و معضلات متعددی در پی دارد به عنوان نمونه و بر اساس آمار ارائه شده در گزارش عملکرد شهرداری تهران در سال 1389، در شهر تهران تعداد 824.417 تصادف خسارتی، 22452 تصادف جرحی و 218 منجر به فوت اتفاق افتاده است و هزینه جرایم تخلفات راهنمایی و رانندگی، بالغ بر 456 میلیارد ریال برآورد می شود و بیش از 3.557 میلیون لیتر بنزین و 950 میلیون لیتر گازوئیل به مصرف رسیده است و در نهایت 103 روز هوای ناسالم و یک روز وضعیت هوای خطرناک وجود داشته است (گزیده آمار حمل و نقل ترافیک تهران:1389). اما مهمتر از موضوعات ذکر شده مسئله اتلاف زمان شهروندان تهرانی است که در سفرهای درون شهری و در ترافیک معابر اتفاق می افتد این موضوع به دلیل هدر رفتن سرمایه های مادی و معنوی کشور و اثر مستقم آن در کاهش بهره وری ملی و همچنین مشکلات روحی و روانی ناشی از آن حائز اهمیت بوده و مورد توجه مسئولین شهری می باشد.
با توجه به ماهیت، قابلیت ها و کارکرد های شبکه پستی، خدمات پست می تواند در دو حوزه اصلی اداری و شغلی و خرید به صورت مستقیم و غیر مستقیم و در حوزه های تفریحی و تحصیلی به صورت غیر مستقیم نقش آفرینی نموده و به عنوان یک ابزار جایگزین با توجه به نقاط دسترسی فراوان خود به نیابت از سایر سازمان ها و ارگان ها، فعالیت های مورد نیاز شهروندان را در قالب پیشخوان دولت و با ترکیب سرویس های نوین الکترونیک (برخط) با سرویس های سنتی مبتنی بر توزیع فیزیکی به مردم ارائه نماید و از سوی دیگر نقش تأثیر گذاری در ابعاد مختلف زندگی شهری به خصوص در حوزه های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی ایفا نموده و تسهیل کننده و بهبود بخش شاخص هایی نظیر: آموزش،ارتباطات میان فردی،امنیت، کسب و کار، صرفه جویی، روابط اداری و…. خواهد شد.(مستندات تحقیقات بنیاد صنعتی ایران:1385:ص345)
با توجه به مطالب مطرح شده سوال اصلی این است که آیا بین استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و ویژگی های کیفیت زندگی شهری رابطه وجود دارد؟
3-1- اهمیت و ضرورت پژوهش
در جهان امروز پست نقش یک ابزار ارتباطی قابل اعتماد، سریع و کم هزینه را ایفاء می کند و چنان با زندگی اجتماعی عجین شده است که بدون داشتن آن مردم و موسسات کارایی لازم را نداشته و به سختی می توانند از کوشش های خود، نتایج دلخواه را بدست آورند.
جامعه کنونی ایران نیز متأثر از شرایط جهانی نمی تواند بدون بهره مندی از یک نظام پستی پیشرفته و توانا، به شکوفایی و پویایی ادامه دهد. گستردگی حوزه فعالیت واحدهای پستی چنان است که خدمات پستی در اقصی نقاط کشور و در مناطقی که مردم از سایر وسایل ارتباطی نوین محرومند در اختیار مردم قرار می گیرد اما خدمات رسانی در روستاها و نقاط محروم تنها بخشی از توانمندی پست بوده و نقطه قابل اتکا و قوت آن خدمت رسانی در شهرهای بزرگ بر مبنای سرویس ها و خدمات سنتی و مبنتی بر فناوری های ارتباطی نوین می باشد. توسعه و گسترش خدمات پستی در شهرهای بزرگ- از جمله تهران- با حذف بخش غیر لازم ترافیک شهری (و حتی بین شهری) نه تنها می تواند به سالم سازی محیط زندگی شهری و سلامت مردم یاری رساند بلکه می تواند با ایجاد و صرفه جویی در اوقات مردم و کاهش هزینه های حمل مرسولات و هزینه استهلاک وسایل نقلیه شهری به اقتصاد کشور مدد رساند. همچنین ارتباطات پستی به هر شکل و شیوه ای که انجام می پذیرند به نوعی زائیده نیازهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه می باشند. فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از جمله عوامل موثر و حیاتی و «مولد» پدیده ارتباطات علی الخصوص ارتباطات پستی به حساب می آیند. حضور پست در زندگی اجتماعی آنچنان پر رنگ شده که «حجم مبادلات پستی» می تواند معرف میزان تحرک و فعالیت یک جامعه و معیاری برای برآورد میزان رشد و توسعه آن باشد. پست نشان دهنده میزان فعالیتهای صنعتی، تحرک بازرگانی، توسعه اقتصادی و برآورد کننده تولید در بخش خدمات و در عین حال بیانگر عمق و ریشه جریان فعالیت های فکری، علمی، فرهنگی، اجتماعی و محیطی که اصطلاحاً تحت عنوان مفهوم «کیفیت زندگی شهری» قلمداد می شوند، می باشد. مستندات منتشره شده از سوی بانک جهانی نیز موید این نکته است که بین سرانه مرسولات پستی کشور ها با سرانه تولید ناخالص ملی آنها ارتباط وجود دارد. در این شرایط نگاه جدی به عملکرد پست، بی شک نگاهی زیر بنایی در توسعه کشور و به تبع آن چگونگی ارتباطات و سطح رفاه اجتماعی جامعه خواهد بود.(مستندات تحقیقات بنیاد صنعتی ایران:1385)
آمارهای ارائه شداه توسط اتحادیه پستی جهانی(UPU) نشان می دهند که روزانه بیش از 1.2 میلیارد مرسوله پستی در جهان جابجا می شود. از طرفی بر اساس آمار اعلام شه از سوی شرکت پست جمهوری اسلامی ایران، سرانه مرسولات پستی کشور در پایان برنامه چهارم توسعه قریب 12 مرسوله است و چشم انداز پیش بینی شده در برنامه پنجم توسعه رقم 20 مرسوله در سال پایان برنامه، مد نظر دارد. این آمار در کشور های اروپایی بطور متوسط نزدیک به 400 و در آمریکا، بیش از 700 مرسوله است.(upu.com)
از سوی دیگر مطالعات انجام شده حاکی از این نکته است که حجم ترافیک مرسولات پستی در کشور سالانه حدود 5 میلیارد فقره می باشد که تنها قریب به 20 درصد آن جذب شبکه پستی کشور می شود و بخش معدودی از آنها توسط و موسسات حمل و نقل موازی نظیر پیک های موتوری، پایانه های مسافربری جابه جا شده اما بخش قابل ملاحظه ای از آنها توسط خود افراد که اصطلاحاً تحت عنوان «خود پستچی گری» تعبیر می شود، صورت می پذیرد که طبیعتاً تأثیر قابل ملاحظه ای بر روی زمان، هزینه، آلودگی زیست محیطی،تصادفات،حمل و نقل، ترافیک،سلامتی جسمی و روانی و … شهروندان خواهد داشت. ضمن اینکه بر اساس یکی از تحقیقات میدانی انجام شده توسط شرکت پست، بالغ بر 600 نوع از خدماتی که توسط ادارات مختلف دولتی به مردم ارائه می شوند امکان ارائه آن ها به نیابت از سوی سایر نهادها و سازمانهای دولتی و شهری توسط ادارات و باجه های پستی وجود دارد که با توجه به نقاط تماس متعدد و گستردگی شبکه قبول و توزیع، پست قادر خواهد بود تا به عنوان بازوی دولت در کاهش معضلات شهری نقش آفرینی نماید.
عدم توجه کافی به تأثیر نهاد ارتباطی پست در جامعه، خصوصاً در حوزه مسائل شهری را می توان به شکل محسوس و قابل لمس در خلاء مطالعاتی و تحقیقات دانشگاهی مشاهده کرد، لذا اهمیت بررسی شناسایی انواع خدمات نوین پستی وتأثیر استفاده از جدید نظیر: بازار الکترونیک، پست ترکیبی و خدمات نیابتی به عنوان یک نظام ارتباطی هدفمند در حوزه خدمات رسانی عمومی بر روی کیفیت زندگی شهری کاملاً ضروری به نظر می رسد.
4-1- اهداف تحقیق
1-4-1- هدف آرمانی
کمک به توسعه شهری و بهبود کیفیت زندگی شهروندان
2-4-1-هدف کلی
شناسایی تاثیر استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست بر ویژگی های کیفیت زندگی شهری شهروندان شهر تهران
3-4-1- اهدف فرعی
– سنجش ویژگی های محيط فيزيكي، اجتماعي و اقتصادي كيفيت ذهني زندگي شهری شهروندان ساکن در منطقه 13 پستی.
– سنجش تأثیر استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست بر روی کیفیت زندگی اجتماعی شهروندان تهرانی
– سنجش تأثیر استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست بر روی کیفیت زندگی اقتصادی شهروندان تهرانی
– سنجش تأثیر استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست بر روی کیفیت زندگی فیزیکی و محیطی شهروندان تهرانی
5-1- سوالات تحقیق
1-5-1 سوال اصلی تحقیق
استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست چه تأثیری بر ویژگیهای کیفیت زندگی شهری ساکنان منطقه 13 پستی دارد؟
2-5-1- سوالات فرعی:
1- استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست چه نقشی بر کیفیت زندگی اجتماعی ساکنان منطقه 13 پستی دارد ؟
2- استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست چه نقشی بر کیفیت زندگی اقتصادی ساکنان منطقه 13 پستی دارد ؟
3- استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست چه نقشی بر کیفیت فیزیکی و محیطی ساکنان منطقه 13 پستی دارد ؟
4- استفاده از خدمات ارتباطی پسست چه نقشی بر کیفیت زندگی ساکنان منطقه 13پستی دارد ؟
6-1- فرضیات تحقیق
در این تحقیق کیفیت زندگی اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی و محیطی با تأکید بر رویکرد ارتباطی مورد بررسی قرار می گیرد بنابراین فرضيههای ذیل ارائه می گردد .
1-6-1- فرضيه اصلی
به نظر می رسد بین گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و ویژگیهای کیفیت زندگی شهری رابطه معناداری وجود دارد .
2-6-1-فرضيه فرعی
1- بین گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و كيفيت اجتماعي زندگی شهری رابطه معناداری وجود دارد.
2- بین گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و كيفيت اقتصادی زندگی شهری رابطه معناداری وجود دارد.
3- بین گرایش به استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و كيفيت فیزیکی و محیطی زندگی شهری رابطه معناداری وجود دارد.
4- بین میزان استفاده از خدمات ارتباطی نوین پست و و ویژگیهای کیفیت زندگی شهری رابطه معنا داری وجود دارد.
7-1- تعاریف نظري و عملیاتی مفاهیم و شاخصها
تعاریف مفهومی، عبارات یا کلماتی هستند که واژه یا اصطلاحی گنگ و وسیعی را تشریح مینمایند. تعاریف مفهومی باید دو صفت داشته باشند: الف) مفهوم باید با کلمات دیگری به جز خود آن مفهوم تعریف شود.
ب) تعریف مثبت بر تعریف منفی رجحان دارد(ساروخانی،1380:90). بنابراین مفهوم سازي كاري بيش از تعريف ساده يا قراردادي واژگان فني يك علم است. اين كار، ساختن مفهوم انتزاعي براي فهميدن امر واقعي است (كيوي و كامپنهود،114:1370). در يك تحقيق علمي عدم مشخص كردن تعريف نظري مفاهيم مورد استفاده و تعيين حدود و ثغور آنها، ممكن است بين برداشتهاي محقق و ديگران نوعي سوء تفاهم را بوجود آورد. از اين رو با تعريف مفاهيم نظري تحقيق سعي گرديد كه ابتدا در باب مفاهيم بكاربرده شده در تحقيق حاضر يك پيش زمينهاي حاصل گردد تا مفاهيم بكار برده شده، عملياتي گردند.
همچنین تعاریف عملکردی بر پایه تبدیل واقعیت به کمیت استوار هستند و زمانی میتوان تعاریف مذکور را عملکردی قلمداد نمود که دارای ابعاد علمی و منطقی باشند و در تمامی فرایند تحقیق همان تعریف حفط شود. هم چنین مفید و مؤثر بودن تعاریف عملکردی، از دیگر نکات اساسی است که باید مورد توجه واقع شود (ساروخانی،92:1380). تعريف عملياتي و شاخص سازي متغيرها و مولفههاي موجود در اين تحقيق بقرار ذيل است:
1-7-1- تعاریف نظری
کیفیت2
معنای لغوی واژه «کیفیت» در فرهنگ زبان فارسی عمید، «چگونگی، چونی ، صفت و حالت چیزی» از واژه عربی عنوان گردیده است . (فرهنگ فارسی عمید، 1363) واژه فارسی «کیفیت» به لحاظ ریشه شناسی واژه «کیفیه»، که «اسم» است ، مشق شده است . در این قسمت لازم است که به معنای واژه «کیفیت» در زبان انگلیسی و دیگر زبان های هم ریشه آن نیز ا شاره ای د اشت، چرا که عمدتاَ مفهوم «کیفیت» در ابعاد حرفه ای آن در وهله نخست از طریق ادبیات تخصصی رشته طراحی شهری به زبان انگلیسی وارد گفتمان این رشته در زبان انگلیسی به «ماهیت»، نوع در ایران شده است. واژه «کیفیت» در زبان انگلیسی به معنای چیزی که یک شخص، یک شیئی ، و یا یک فکر داشته و موجب خاص و جالب شدن آ ن ها می گردد.
پست3
پست شبکه عمومی گسترده ای است که با مناسب ترین قیمت و با سرعت، نظم و ایمنی بالا اقدام به قبول، آماده سازی، حمل و نقل و توزیع پیام ها و یا بسته های ارسالی از یک نقطه به نقطه دیگر می نماید. البته در سالیان اخیر سرویس ها و خدمات متعددی را به مشتریان عرضه می کند.( مرکز تحقیقات پست، 1380 : 8)
کیفیت زندگی شهری
کیفیت زندگی به معنای زندگی خوب داشتن و احساس رضایت از زندگی است. کیفیت زندگی میزان واقعی رفاه تجربه شده به وسیله افراد و گروه ها تحت شرایط اجتماعی و اقتصادی عمومی است (Schlemmer and Moller, 1983)
در سال 1996 ناگلیر 3 تعدادي فرضیه مرتبط با کیفیت زندگی را به عنوان اصول راهنما براي روند مطالعه مسائل کیفیت زندگی به شرح ذیل پیشنهاد می دهد:
1-کیفیت زندگی یک مفهوم چندبعدي است. 2- هر فردي داراي ماهیتی زیستی، اجتماعی و روانی است که در تعامل مستمر با محیط خویش است. 3 – از آنجا كه کیفیت زندگی برخاسته از کنش متقابل شخص با محیط است یک رویکرد ک لنگر است که درك ابعاد آن امري لازم و ضروري است. 4- ابعاد کیفیت زندگی همراه با توانایی یا عدم توانایی آنها براي همه یکسان است. 5 -عدم توانایی یا هر شرایط نامساعد دیگري به وسیله خود شخص ناچار منتهی به افزایش یا کاهش کیفیت زندگی براي شخص نمی شود. 6- اگرچه ابعاد اساسی کیفیت زندگی براي همگان یکسان است اما کیفیت زندگی با درجات مختلف از فردي به فرد دیگر متفاوت است( (Ahu 2005:32
ویژگیهای کیفیت زندگی شهری
اکثر محققان معتقدند که کیفیت زندگی دارای ابعاد فیزیکی، محیطی، روانشناختی، اجتماعی و اقتصادی است :
بعد فیزیکی و محیطی : توانایی ، قدرت و انرژی برای کارهای روزمره
اجتماعی : احساس بهتر بودن، ارتباط با خانواده و دوستان همکاران و اجتماع و …
اقتصادی : درآمد، شغل، رضایت شغلی و …. (کرد زنگنه، 1385 )
2-7-1- تعاریف عملیاتی
خدمات ارتباطی نوین پست
سازمانها و شرکتهای حمل و نقل و پست با توجه به کاهش حجم پست نامه ها به دلیل رشد فناوری و تکنولوژی های ارتباطی ناگزیر به سمت پیاده سازی سرویس های نوین سوق می یابند که ماهیت آنها عموماً به صورت غیر حضوری بوده و به نوعی موجب کاهش تردد شهری و بین شهری استفاده کنندگان می شود. در یک طبقه بندی کلی سرویس های نوین را می توان در سه بخش سرویس های ترکیبی، سرویس های بر خط و سرویس های نیابتی تقسیم نمود.
سرویس های ترکیبی4
ادرات پست می توانند تمام یا بخشی از خدمات و فعالیت های سازمانها، نهادها و بنگاههای تولیدی یا خدماتی را تقبل نموده و به مشتریان ارائه نمایند به عنوان نمونه صفر تا صد عملیات چاپ، پردازش، توزیع و جمع آوری صورتحسابهای مشتریان آب، برق، گاز و تلفن توسط برخی از ادارات پست کشورها رأساً انجام می شود. که در اصطلاح پستی به این گونه سرویس ها سرویس های ترکیبی می گویند.(مفاهیم و اصلاحات پستی،23)
سرویس های بر خط 5
با گسترش تکنولوژی و فناوری های نوین، سرویس های پستی نیز همگام با آنها تغییر ماهیت داده و بخشی از فعالیت های حضوری و فیزیکی آنها حذف و به صورت الکترونیکی به مشتریان ارائه می شود(مفاهیم و اصلاحات پستی،21) که تحت عنوان سرویس های برخط (الکترونیکی) طبقه بندی می شوند. که از آنجمله می توان به جستجوی الکترونیکی مدارک مفقود شده، سفارش بر خط تمبر شخصی، سامانه پست تلفنی 193، خرید و فروش اینترنتی، رهگیری مرسولات، دریافت کد پستی و … اشاره نمود.
سرویس های نیابتی
در راستای تحقق شعار دولت الکترونیک و حذف مراجعات زاید شهری، ادرات و سازمانهای دولتی و غیر دولتی می توانند از پتانسیل پیشخوان واحدهای پستی بهره برده و خدمات خود را عرضه نمایند. مجموعه سرویس هایی که در این فرآیند طبقه بندی می شوند را سرویس های نیابتی نامگذاری نموده اند.(مفاهیم و اصطلاحات پستی)
8-1- قلمرو تحقیق
1-8-1- قلمرومکانی :
قلمرومکانی تحقیق شهروندان ساکن در محدوده منطقه 13 پستی می باشند که دست کم یک بار از سرویس ها و خدمات پستی استفاده نموده اند.
2-8-1- قلمروزمانی :
محدوده زمانی تحقیق حاضرحدوداً شش ماه می باشد که از آذر ماه 1391 آغاز و تا خرداد 1392 خاتمه یافته است .
9-1- مدل تحقیق:
مدل مفهومی این تحقیق با توجه به ترکیب متغیر مستقل «تکایل به استفاده از سرویس های نوین پست» و متغیر وابسته «ویژگیهای کیفیت زندگی شهری» به نوعی محقق ساخته بوده و برگرفته از مدل سانتس و مارتینر می باشد.

بخش اول
1-2-پیشینه و سابقه موضوع پژوهش
پست به عنوان یک نهاد اجتماعی- ارتباطی و فرهنگی در جامعه کمتر مورد توجه پژوهشگران دانشگاهی در ایران قرار گرفته است و از سوی دیگر مسئله کیفیت زندگی شهری به تازگی در ادبیات توسعه پایدار و برناریزی توسعه اجتماعی و مباحث اقتصاد نوین مطرح شده است و جایگاه ویژه ای یافته است و محققان، دولت ها و نیز موسسات متعددی بر روی سنجش و شاخص سازی آنها کار می کنند اما بر اساس بررسی های بعمل آمده تا کنون اثر میزان استفاده از خدمات پستی بر روی کیفیت زندگی شهری در هیچ یک از تحقیقات دانشگاهی و علمی مورد بررسی قرار نگرفته است. در ادامه به پیشینه و سوابق برخی از تحقیقات انجام شده پیرامون موضوعات مرتبط با موضوع تحقیق اشاره می شود:
1-1-2 – تحليل ابعاد كيفيت زندگي در نواحي شهري ايران
شهر به عنوان بستر زيست انسان شهرنشين، نيازمند تامين استانداردهايي است كه در يك نگاه مي توان آن را استانداردهاي كيفيت زندگي ناميد. كيفيت زندگي در واقع مفهومي چند بعدي و پيچيده است كه از سوي متفكران علوم شهري و ساير انديشمندان علوم مختلف مطرح و مورد پژوهش قرار گرفته است . براي سنجش كيفيت زندگي از روشهاي مختلفي در سطوح جغرافيايي مختلفي استفاده ميكنند كه يكي از اين روشها روش موريس است. در اين مقاله، هدف بررسي نواحي مختلف شهري ايران بر اساس شاخصهاي تعريف شده در ر ابطه با كيفيت زندگي است. روش اين تحقيق، از انواع روشهاي توصيفي-تحليلي و روش گردآوري دادهها به صورت اسنادي است. حجم نمونه مورد مطالعه دراين پژوهش شامل 253 ناحيه شهري است. براي بررسي و تحليل ابعاد كيفيت زندگي از آمارها و اطلاعات موجود در مركز آمار ايران استفاده شده است.
واژه هاي كليدي: كيفيت زندگي، الگوي موريس، محروميت، برخورداري، نواحي شهري ايران
(فرجي ملائي و همکاران 1389 )
2-1-2- بررسي موانع اجتماعي – فرهنگي استفاده شهروندان تهراني از خدمات ارتباطي پست
در حالي كه نظريه غالب، مشکلات فني، عملياتي و ساختاري پست را عامل اصلي ناتواني اين سازمان ارتباطي در ايران مي دانند، ايده تحقيق حاضر بر اساس اين فرضيه شكل گرفته است كه وجود عوامل و موانع بيروني، خصوصاً وضعيت و شرايط فرهنگي _ اجتماعي حاکم بر کشور نيز, مي تواند از دلايل اصلي کم اقبالي مردم نسبت به خدمات ارتباطي پست و استفاده از آن باشد. لذا در اين تحقيق ضمن تبيين جايگاه پست به عنوان يک نهاد ارتباطي، بررسي نقش عوامل فرهنگي – اجتماعي از جمله رابطه بين اعتماد مردم به دستگاه هاي دولتي، سطح سواد، اعتماد به فرهنگ مکاتبه در مقابل فرهنگ مراجعه حضوري، آگاهي هاي عمومي جامعه از توانمندي هاي پست و ميزان بهره مندي از وسايل ارتباط جمعي با ميزان استفاده از خدمات ارتباطي پست، به عنوان اهداف تحقيق، تعريف و پژوهش كتابخانه اي و ميداني براي دستيابي به اين اهداف انجام شده است.
روش اجراي تحقيق «پيمايشي» بوده و براي گردآوري اطلاعات براي آزمون فرضيه ها از ابزار «پرسشنامه» استفاده شده است. عمده ترين نتايج تحقيق حاكي از آن است كه اعتماد به فرهنگ مکاتبه و آگاهي هاي عمومي جامعه از قابليت ها و توانمندي هاي پست نقش مستقيم و مؤثري بر ميزان استفاده از خدمات اين نهاد ارتباطي دارد. اما بين سطح سواد، اعتماد مردم به دستگاه هاي دولتي و ميزان بهره مندي شهروندان از وسايل ارتباط جمعي با استفاده از خدمات ارتباطي پست، رابطه معني داري مشاهده نمي شود.
(احمدی،1387)
3-1-2- بررسی جایگاه حمل و نقل در توسعه اقتصادي پایدار شهري
اقتصاد سبز پارادایم جدید توسعه اقتصادي با رویکرد همگام سازي دنیاي امروز اقتصادي با محیط زیست به منظور استفاده بهینه از سرمایه هاي طبیعی و بهرهوري از منابع اقتصادي موجود جهان میباشد که در سالهاي اخیر بسیار مورد توجه سازمان ملل، کشورهاي توسعه یافته و تا حدودي کشورهاي در حال توسعه بوده است. هر چند تعریف واحد و مورد توافقی در مورد اقتصاد سبز وجود ندارد اما آن را مدل توسعه اقتصادي بر پایه توسعه پایدار و دانش اقتصاد محیط زیست میتوان دانست که علاوه بر کاهش خطرات زیست محیطی در پی بهبود سلامتی انسانها و ایجاد برابري اجتماعی نیز میباشد. در مقاله حاضر به تبیین جایگاه و نقش حمل و نقل شهري در تحقق اهداف اقتصاد سبز و بررسی استراتژيهاي موثر در ایجاد سیستم حمل و نقل سبز در کشورهاي در حال توسعه و در نهایت به ارائه پیشنهاداتی جهت گسترش حمل و نقل سبز درشرائط شهرهاي ایرانی با تاکید بر کلان شهر مشهد پرداخته خواهد شد.
واژگان کلیدي: اقتصاد سبز، توسعه اقتصادي پایدار، حمل و نقل سبز، شهر سبز
(یزدان پناهی و ملکی 1389



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید