نهاد (ساخت و روابط خانوادگی)

«نهاد» نظام سازمان یافته­ای از روابط اجتماعی است که در برگیرنده برخی از ارزش­ها ، و فرایندهای مشترک می­باشد و برای پاسخ­گویی به برخی از نیازهای اساسی جامعه به وجود آمده است. نهادها معمولاً فعالیت­های خود را از طریق سازمان­های اجتماعی به انجام می­رسانند. بر این اساس نقش نهاد خانواده استقرار رفتارهای مناسبی برای ایفای کارکردهای اساسی در یک جامعه است (محسنی، 1378: 163).

از لحظه تولد به بعد، دامنه محیط اجتماعی فرد روز به روز توسعه و تنوع پیدا می­کنند، هرچند که این تنوع اجتماعات مختلف و در نزد گروه­ها و طبقات و قشرهای اجتماعی به نحو یکسانی بروز نمی­کند. در جامعه­ای که دستخوش تغییرات سریع است نهادهای اجتماعی موجه با دگرگونی­هایی می­شود. تغییرات اجتماعی نه فقط روابط و نقش­ها را در خانه متحول می­سازد، بلکه محل کار و همسایگی فرد را نیز دگرگون می­کند و این دگرگونی­ها می­تواند سلامت اعضاء جامعه را با خطر­هایی مواجه سازد (محسنی، 1388: 141).

در میان بنیادهای خانوادگی مرتبط با مسائل بهداشتی، ساخت و روابط خانوادگی از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. ازدواج که منشأ تشکیل خانواده است، نتایج غیرقابل تردیدی در نحوه تطابق اعضاء آن از نظر روابط زن و شوهر و نیز روابط آنان با فرزندان دارد. ماهیت روابط زن و شوهری که بر اساس آن مراقبت از کودک و کارهای خانه میان زن و شوهر تقسیم می­شود، به نحو بنیادی نقش جنس را مشخص می­کند (محسنی، 1388: 142).

ازدواج­های خانوادگی و یا همخون عامل پاره­ای از نارسایی­ها در کودکان شناخته می­شود. به عنوان مثال، بررسی­های انجام شده نشان می­دهد که در ازدواج­های افراد خویشاوند عامل انتقال بیش از 80% بیماری­های ارثی و ژنتیکی است (قطبی، 1387: 145).

به طور کلی نقش خانواده را از نظر امکان دخالت آن در بروز بیماری­ها می­توانیم در چهاردسته موردتوجه قرار دهیم.

1- میزان سازگاری و کیفیت روابط عاطفی زن و شوهر و دیگر افرادی که هسته اصلی خانواده را تشکیل می­دهند.

2- نقش آموزشی خانواده و اهمیت آن در رشد شخصیت.

3- روابط عاطفی فرزند و خانواده

4- مسائل روانی – تنی ناشی از زندگی خانوادگی.

در هر یک از جنبه­های بالا مسایل مختلفی وجود دارد که بر شخصیت کودک مؤثر است (محسنی، 1388: 143).

ارتباط والدین و نحوه رفتار و برخورد با اطفال ، به خصوص در مواقع بروز ناراحتی­ها و بیمار­های مختلف، از نظر مشکلات روانی – اجتماعی بعدی آن، اهمیت کامل دارد، من جمله:

1- یافتن صحیح­ترین طریقه درمان کودک.

2- مراقبت­های والدین و پرستار از اطفال.

3- روابط کودک بیمار با مدرسه و محیط تحصیلی و مشکلاتی که در این زمینه ممکن است ایجاد شود.

4- عکس العمل کودک بیمار در ارتباط با بیمارستان.

5- روابط اجتماعی و روانی کودک بیمار و خانواده (محسنی، 1388: 144).

جامعه­شناسان کارکردهای متعددی برای خانواده درنظر گرفته­اند از جمله: تولید مثل، اجتماعی شدن یا جامعه پذیری، تنظیم روابط جنسی، عاطفه و همراهی، پایگاه اجتماعی و محافظت روانی از اعضاء خانواده، کاهش و از میان بردن تنش­ها و همچنین خانه­داری و گذران اوقات فراغت تأکید شده است (اعزازی، 1387: 169).

لذا با توجه به مطالب فوق­الذکر و نقش و جایگاه خانواده در محافظت روانی اعضاء آن در این پژوهش به برخی از پیامدهای بیماری پی­کی­یو در خانواده و بیماران در ابعاد اجتماعی – روانی و اقتصادی از جمله طبقه­ی اجتماعی، حمایت اجتماعی، استرس و اضطراب ناشی از بیماری، طولانی بودن بیماری (مزمن بودن) و نگرانی از آینده بیمار و امر پیشگیری و مفهوم آن خواهیم پرداخت.