روشهای اندازه‌گیری ادراک زمان

 

مطالعه ادبیات پژوهش  نشان داد که چهار روش برای اندازه‌گیری زمان وجود دارد: قضاوت کلامی زمان[1]، تولید زمان[2]، بازتولید زمان[3] و افتراق[4] زمان.

قضاوت کلامی زمان: به توانایی فرد در تخمین کلامی زمان عرضه شده یک محرک اشاره دارد. در این روش آزمودنی  واحدهای طول زمان (ثانیه و دقیقه) را برای قضاوت زمانی به کار می‌گیرد (اختیاری، جنتی، پرهیزگار، بهزادی و مکری، 1382).

تولید زمان: در این روش طول مدت یک بازه زمانی به طور کلامی به فرد گفته می‌شود و از وی خواسته می‌شود که آن بازه زمانی را با نوعی عمل رفتاری مانند روشن نگه داشتن یک لامپ به همان مدت اعلام شده تولید کند. در روش تولید، آزمودنی زمان واقعی را با زمان ذهنی خود مطابقت می‌دهد. روش تولید برای بررسی تغییرات تحولی در تبدیل طول زمان تجربه شده به واحدهای محاوره‌ای زمان مناسب است (بلاک و زاکای، 1999).

بازتولید زمان: دشوارترین آزمون ادراک زمان به شمار می‌آید. یک بازه زمانی به آزمودنی عرضه می‌شود، اما طول مدت بازه به صورت کلامی گفته نمی‌شود، سپس آزمودنی باید همان بازه زمانی را با روش رفتاری، بازتولید نماید. در این روش، فرایندهایی غیر از ارزیابی زمانی خالص درگیر می‌شوند (اختیاری و همکاران، 1382). در مقایسه این روش با روش برآورد زمان می توان به این نکته مهم اشاره کرد که در روش بازتولید زمان، حافظه کوتاه مدت و حافظه‌کاری یقینا به طور گسترده درگیر می‌شوند؛ زیرا بازه مورد نظر برای بازتولید شدن باید به خاطر آورده شود و به صورت فعال و آماده عمل[5] باید نگه داشته شود (بارکلی و همکاران، 2001). در این روش نیازی به دانستن و استفاده از واحدهای محاوره‌ای زمان نیست و بدین دلیل تنها شاخص ثابت از زمان ذهنی است. آزمون بازتولید  برای پژوهش‌های تغییرات تحولی بهترین روش است زیرا برای تمامی سنین قابل اجرا است و تغییرات روانشناختی را آشکار می‌سازد (بلاک و زاکای،1991).

افتراق زمان: در این روش دو محرک حسی به طور متوالی و هر یک به مدت معینی به فرد عرضه می‌شود و او باید تشخیص بدهد کدام یک از محرکها، در مدت زمان کمتری یا بیشتری به وی عرضه شده است (اختیاری و همکاران، 1382).

 

در ارتباط با این دو پارادایم (آینده‌نگر و گذشته‌نگر) می‌توان از روشهای مختلف قضاوت زمانی بهره گرفت. وقتی آزمایشگر، روش‌هایی مانند قضاوت کلامی زمان یا مقایسه زمانی را به کار می‌برد می‌تواند از هر دو پارادایم گذشته‌نگر و آینده‌نگر بهره گیرد اما در روش تولید زمان تنها می‌توان از پارادایم آینده‌نگر بهره جست زیرا باید آزمایشگر آزمودنی را از قبل از تکلیف زمانی آگاه کند تا او بتواند طول زمان را تولید کند. روش بازتولید یک شکل ترکیبی از هر دو پارادایم است زیرا آزمایشگر هم می‌تواند آزمودنی را قبل از ارائه بازه زمانی مطلع کند و هم نکند اما در هر صورت آزمودنی باید به صورت آینده‌نگر زمان را بازتولید کند (بلاک، 1990).

[1]-verbal estimation

[2]– production

[3]– reproduction

[4]– discrimination

[5] – online